home · article

Тайваньскі Нефрытавы Улун

Cuìyù wūlóng · 翠玉烏龍

Тайваньскі Нефрытавы Улун — адзін з найбольш характэрных прадстаўнікоў сучаснай тайваньскай селекцыі, чай з выразным кветкавым водарам, створаны з культывару Цуй Юй (翠玉, Cuìyù), афіцыйна зарэгістраванага як Тайча №13 (臺茶13號, Táichá Shísān Hào). Гэты гатунак, выведзены падчас маштабнай селекцыйнай праграмы Тайваньскай станцыі па даследаванні і распаўсюдзе чаю (TRES), стаў сімвалам паспяховага спалучэння навуковага падыходу і чайных традыцый выспы.

1. Класіфікацыя і Паходжанне:

Тып: Улун (паўферментаваны чай, цын ча / 青茶, Qīngchá). Ступень акіслення — каля 15–20%, што адносіць яго да катэгорыі светлых (слабаферментаваных) улунаў.
Катэгорыя: Тайваньскі светлы улун новай селекцыі. Тайча №13 (臺茶13號).
Паходжанне: Тайвань (臺灣, Táiwān). Культывар выведзены Тайваньскай станцыяй па даследаванні чаю і напояў (茶及飲料作物改良場, раней — 臺灣省茶業改良場, Táiwān Shěng Cháyè Gǎiliáng Chǎng, TRES) у горадзе Тааюань (桃園, Táoyuán). Асноўныя рэгіёны прамысловай вытворчасці: павет Наньтоу (南投縣, Nántóu Xiàn) — перш за ўсё пасёлак Мінцзянь (名間鄉, Míngjiān Xiāng) і раён Сунбайлін (松柏嶺, Sōngbǎilǐng); таксама павет Цзяі (嘉義縣, Jiāyì Xiàn) — раён Алішань (阿里山, Ālǐshān); Новы Тайбэй (新北市, Xīnběi Shì) — раён Пінлінь (坪林, Pínglín); павет Ілань (宜蘭縣, Yílán Xiàn); павет Тайдун (臺東縣, Táidōng Xiàn).
Геаграфічныя каардынаты: Мінцзянь, Наньтоу — прыблізна 23°52′ пн. ш., 120°40′ у. д. Вышыня асноўных плантацый — ад 300 да 600 м над узроўнем мора; асобныя пасадкі ў раёне Алішань дасягаюць 1 400 м.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:

Гісторыя: З’яўленне Нефрытавага улуна непарыўна звязана з імем У Чжэньдо (吳振鐸, Wú Zhènduo, 1918–2000) — выдатнага тайваньскага чаяведа, уганараванага неафіцыйным тытулам «бацька пасляваеннага тайваньскага чаю» (戰後臺茶之父). Выпускнік Фуцзяньскай вышэйшай чайнай школы і вучань Чжан Цяньфу (張天福), родам з павета Фуань (福安) правінцыі Фуцзянь, ён прыбыў на Тайвань у 1947 годзе і з 1968 года ўзначаліў рэарганізаваную Тайваньскую станцыю па паляпшэнні чаю (TRES), стаўшы яе першым дырэктарам.

Яшчэ ў 1938 годзе на станцыі была распачата праграма штучнай гібрыдызацыі чайных кустоў. З больш чым 5 000 сеянцаў, якія засталіся ад японскага каланіяльнага перыяду, У Чжэньдо і яго каманда адабралі перспектыўныя лініі для шматгадовых палявых выпрабаванняў. Тры выдатныя сеянцы атрымалі рабочыя коды 2027, 2028 і 2029, за што фермеры далі ім мянушкі «Эр-цы-цзы» (二七仔), «Эр-ба-цзы» (二八仔) і «Эр-цзю-цзы» (二九仔) — па дзвюх апошніх лічбах кода.

Пасля чатырох дзесяцігоддзяў адбору і раяніраваных выпрабаванняў, у 1981 годзе (民國70年) Упраўленне сельскай і лясной гаспадаркі прызнала два з трох сеянцаў новымі гатункамі. Сеянец 2027 быў зарэгістраваны як Тайча №12 (臺茶12號) і атрымаў імя Цзінь Сюань (金萱, Jīnxuān — «Залатая лілея») у гонар бабулі селекцыянера. Сеянец 2029 стаў Тайча №13 (臺茶13號) і быў названы Цуй Юй (翠玉, Cuìyù — «Смарагдавая яшма») у гонар маці У Чжэньдо — жэст сыноўняй пачцівасці, які стаў легендай тайваньскага чаяводства. Трэці сеянец (2028) быў выключаны з-за надзвычайнага падабенства з 2029.

У 1987 годзе даследчая група TRES, якая вывела абодва культывары, была ўдастоена першай Прэміі Выканаўчага Юаня за выдатныя навукова-тэхнічныя дасягненні (行政院傑出科技人才獎) — прызнанне значнасці новых гатункаў для эканомікі чайных раёнаў.
Назва:
- Цуй Юй (翠玉, Cuìyù) — літаральна «смарагдавая яшма» або «нефрытавая зеляніна». Іерогліф 翠 (cuì) абазначае бліскучы смарагдава-зялёны колер, а 玉 (yù) — яшму або нефрыт. Назва адсылае адначасова да колеру чайнага ліста і да імені маці стваральніка гатунку.
- Jade Oolong — англамоўная камерцыйная назва, якая ўзнікла пры выхадзе чаю на міжнародны рынак. Звязана з культурным значэннем нефрыту (jade) у кітайскай традыцыі як сімвала чысціні, шляхетнасці і гармоніі.
- Тайча №13 (臺茶13號) — афіцыйнае рэгістрацыйнае абазначэнне ў сістэме TRES.
- «Эр-цзю-цзы» (二九仔) — фермерская мянушка, ад апошніх лічбаў рабочага кода 2029.
Культурнае значэнне: Нефрытавы улун разам са сваім «братам» Цзінь Сюань (金萱) сімвалізуе пачатак новай эры тайваньскага чаяводства — эры навуковай селекцыі. Да 1981 года пераважная большасць тайваньскіх улунаў выраблялася з традыцыйнага культывару Цынсінь Улун (青心烏龍, Qīngxīn Wūlóng), завезенага з Фуцзяні. З’яўленне высокапрадукцыйных і ўстойлівых да хвароб гатункаў Цуй Юй і Цзінь Сюань зрабіла якасны улун даступным шырокаму колу спажыўцоў, а не толькі аматарам элітных высокагорных чаёў. Камерцыйны поспех гэтых культывараў спрыяў папулярызацыі тайваньскіх чаёў на сусветным рынку і стаў мадэллю для далейшых селекцыйных праграм (Тайча №17 «Інсян», Тайча №19 «Біюй», Тайча №20 «Інхун» і інш.).

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:

Культывар: Цуй Юй (翠玉, Cuìyù), Тайча №13, рабочы код — Тайнун 2029 (臺農2029號). Гібрыд Camellia sinensis var. sinensis, атрыманы шляхам штучнага скрыжавання: бацькоўская лінія (花粉, пылок) — Тайнун №80 (臺農80號, лінія Ханькоу / 漢口系), мацярынская лінія (花蕊, слупок) — Інчжы Хунсінь (硬枝紅心, Yìngzhī Hóngxīn — «Цвёрдая галіна чырвонага сэрца»), стары тайваньскі культывар, традыцыйна выкарыстоўваны для вытворчасці Тэгуаньінь і улунаў сярэдняй ферментацыі.
Марфалогія: Тып кустоўя (灌木型), простастая габітус (直立型). Дробналістая разнавіднасць (小葉種). Лісце шырокаэліптычнай формы, даўжынёй 6–8 см, шырынёй 3–4 см, з выражанай цэнтральнай жылкай. Маладыя парасткі — светла-зялёныя з лёгкім пурпурным адценнем; дарослае лісце — цёмна-зялёнае з выражаным глянцам. Апушэнне (茸毛) — сярэдняе. Крона параўнальна разрэджаная, што адрознівае Цуй Юй ад больш густа аблісцелага Цзінь Сюань. Згодна з дадзенымі TRES, ураджайнасць Цуй Юй прыкладна на 20% вышэйшая, чым у традыцыйных культывараў Цынсінь Улун і Цынсінь Дамао (青心大冇), хаця некалькі ніжэйшая, чым у Цзінь Сюань.
Збор: Сярэдняспелы гатунак (中生種): пачатак вясновага збору — першая дэкада красавіка (на адзін тыдзень пазней за ранняспелыя гатункі, такія як Сыцзічунь / 四季春, і адначасова з Цзінь Сюань). Асноўныя сезоны збору — вясна (красавік–май) і восень (кастрычнік–лістапад). Стандарт збору — флэш: пупышка і два-тры верхнія лісты (一芽二三葉). Дзякуючы простастай габітусу дапускаецца як ручны, так і машынны збор; на раўнінных плантацыях Мінцзяня пераважае механізаваная ўборка.
Вымогі да сыравіны: Здаровае, непашкоджанае лісце, якое адпавядае стандарту збору. Вясновы збор цэніцца вышэй за асенні дзякуючы больш высокаму ўтрыманню амінакіслот і больш тонкаму водару.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:

Асноўны рэгіён: Мінцзянь (名間鄉) і Сунбайлін (松柏嶺), павет Наньтоу (南投縣) — найбуйнейшы чайны раён цэнтральнага Тайваня, які забяспечвае значную долю камерцыйнай вытворчасці Цуй Юй. Менавіта тут размешчаны шматлікія спецыялізаваныя фабрыкі па перапрацоўцы улуна (茶葉精緻代工廠).
Іншыя рэгіёны: Пінлінь (坪林) у Новым Тайбэі — традыцыйны раён Вэньшань Баочжун (文山包種); Ілань (宜蘭), Тайдун (臺東), раён Алішань (阿里山) у павеце Цзяі — высокагорныя пасадкі да 1 400 м.
Вышыня вырошчвання: Асноўныя плантацыі — 300–600 м над узроўнем мора. Асобныя высокагорныя пасадкі — да 1 400 м (раён Чжаншулу / 樟樹湖 у Алішань).
Глебы: Чырваназемныя фералітныя глебы (紅壤), багатыя аксідамі жалеза і алюмінія, з кіслай рэакцыяй (pH 4,5–5,5), якія забяспечваюць добры дрэнаж і памернае мінеральнае харчаванне.
Клімат: Субтрапічны мусонны. Сярэднегадавая тэмпература — каля +21°C. Гадавая колькасць ападкаў — каля 2 000 мм. Высокая вільготнасць паветра. Характэрны частыя ранішнія туманы, якія рассеюць прамое сонечнае святло і спрыяюць назапашванню амінакіслот у лісці, што змякчае смак чаю.
Агратэхнічныя асаблівасці: Прымяняюцца сучасныя метады: кроплевае арашэнне, міжраднае высаджванне бабовых культур для натуральнага ўзбагачэння глебы азотам (сідарацыя), зацяненне кустоў перад зборам для павышэння ўтрымання L-тэаніну. Расце доля арганічнай вытворчасці дзякуючы дзяржаўным праграмам падтрымкі экалагічнага земляробства і абавязковай праверцы на рэшткавыя пестыцыды (SGS 470-кампанентны тэст).

5. Тэхналогія Вытворчасці:

Вытворчасць Нефрытавага улуна прытрымліваецца класічнай тэхналогіі тайваньскіх шаравідных (паўсферычных) улунаў (半球型包種茶). Шматлікія этапы на раўнінных фабрыках механізаваны.

Падвяльванне на сонцы (日光萎凋, Rìguāng Wěidiāo / Solar Withering): Свежасабранае лісце раскладваюць тонкім пластом на бамбукавых падносах пад прамым або рассеяным сонечным святлом на 20–40 хвілін для пачатку выпарэння вільгаці і запуску ферментатыўных працэсаў. Лісце губляе першапачатковы тургар і набывае мяккасць.
Пакаёвае падвяльванне і ўстрэсванне (室內萎凋與浪青, Shìnèi Wěidiāo yǔ Làngqīng / Indoor Withering and Tossing): Лісце пераносяць у ветранае памяшканне, дзе яго перыядычна ўстрэсваюць уручную або ў бамбукавых барабанах. Устрэсванне (搖青, Yáoqīng) пашкоджвае клеткавыя сценкі па краях ліста, забяспечваючы кантакт поліфенолаксідазы з поліфеноламі і запускаючы акісленне. Працэс паўтараюць ад 3 да 5 разоў з павелічэннем інтэрвалаў адпачынку, агульная працягласць — 6–10 гадзін. На гэтым этапе фармуецца характэрны для Цуй Юй яркі кветкавы водар (品種香).
Фіксацыя / «Забойства зеляніны» (殺青, Shāqīng / Fixation): Калі ступень акіслення дасягае 15–20% (краі ліста набываюць чырванаватае адценне, а цэнтр застаецца зялёным), працэс спыняюць хуткім нагрэвам у барабанным соценніку пры тэмпературы каля 250–300°C на працягу 5–7 хвілін. Інактывацыя ферментаў фіксуе дасягнуты ўзровень ферментацыі і захоўвае зялёны колер ліста.
Скручванне і фармаванне (揉捻與團揉, Róuniǎn yǔ Tuánróu / Rolling and Ball-Rolling): Лісце шматкроць скручваюць у тканевых мяшках (布球揉捻, Bùqiú Róuniǎn — «фармаванне ў тканевым шары»), чаргуючы скручванне з кароткачасовым падсушваннем. Гэты працэс паўтараецца да 15–20 разоў і надае чаю характэрную форму шчыльных паўсферычных гранул. Скручванне таксама руйнуе клеткавыя мембраны, узмацняючы экстрактыўнасць пры заварванні.
Сушка (乾燥, Gānzào / Drying): Фінальная сушка праводзіцца ў некалькі этапаў пры паступова зніжальнай тэмпературы (ад 100–110°C да 70–80°C) для выдалення рэшткавай вільгаці да ўзроўню 3–5% і фіксацыі формы і водару.
Сартаванне (揀梗與分級, Jiǎngěng yǔ Fēnjí / Stem Removal and Grading): Выдаленне чаранкоў і ламанага лісця, сартаванне гатовага чаю па памеры і якасці з дапамогай аптычных сартавальных машын і ручной выбракоўкі.
Дадатковае абсмажванне (焙火, Bèihuǒ / Roasting, апцыянальна): Стандартны Нефрытавы улун выпускаецца ў «светлым» (清香型, Qīngxiāng xíng) стылі без дадатковага абсмажвання. Аднак частка прадукцыі падвяргаецца лёгкаму або сярэдняму абсмажванню (中培火) для надання арэхавых і карамельных нот.

6. Органалептычныя Характарыстыкі:

Вонкавы выгляд сухога ліста: Шчыльна скручаныя паўсферычныя гранулы (球型) няправільнай формы, памерам 0,5–1,0 см. Колер — ад салатавага да аліўкава-зялёнага (翠綠 або 黃綠), з натуральным бляскам на паверхні. Магчыма прысутнасць кароткіх чаранкоў. Ліст выглядае больш ярка-зялёным і тонкім у параўнанні з грануламі Цзінь Сюань.
Водар сухога ліста: Свежы, чысты, кветкава-травяністы. Тыповы гатункавы водар (品種香, Pǐnzhǒng xiāng) Цуй Юй апісваецца формулай «чысты водар, які б’е ў нос» (清香撲鼻, Qīngxiāng Pūbí) — гэта выражаныя ноты белых кветак: кветак бэтэлавай пальмы (檳榔花, Bīnláng huā), магноліі (玉蘭花, Yùlán huā), язміну (茉莉, Mòlì). Лёгкія сметанкова-арэхавыя адценні (міндаль).
Водар настою: Яркі, высокі, кветкавы. Дамінуюць ноты язміну, магноліі і архідэі, дапоўненыя сметанкова-ванільнымі і саладкавымі адценнямі маладой кукурузы. Водар устойлівы, раскрываецца папластова ад проліву да проліву.
Смак: Мяккі, гладкі, масляністы (滑, huá). Салодкі кветкавы профіль з лёгкай, асвяжальнай кіслінкай зялёнага яблыка. Цярпкасць мінімальная. Паслясмак (回甘, Huígān) — працяглы, саладкаваты, з кветкавым шлейфам. Цела чаю лёгкае, але насычанае араматычнымі нюансамі.
Колер настою: Празрысты, ад светла-залацістага (蜜黃) да бледна-бурштынавага, з перламутравым бляскам. Пры слабай ферментацыі — бліжэй да медава-зялёнага.
Чайнае дно (завараны ліст): Пругкае, цэлае лісце светла-зялёнага колеру з характэрнымі чырванаватымі краямі (紅邊, hóngbiān), што сведчыць пра ступень ферментацыі. Лісце хутка распраўляецца (展開速度快), тэкстура мяккая і тонкая (柔薄), з высокай вільготнасцю і празрыстасцю.

7. Хімічны Састаў:

Хімічны профіль Нефрытавага улуна тыповы для светлых тайваньскіх улунаў з памяркоўнай ферментацыяй. Канкрэтныя паказчыкі вар’іруюцца ў залежнасці ад сезону збору, вышыні вырошчвання, ступені акіслення і метадаў апрацоўкі.

Поліфенолы (茶多酚): 18–22% ад сухой масы. Асноўная фракцыя — катэхіны (兒茶素): 12–15%, уключаючы EGCG (эпігалатэхінгалат), EGC, ECG і EC. Дзякуючы памяркоўнай ферментацыі значная частка катэхінаў захоўваецца ў неакісленай форме, што забяспечвае антыаксідантную актыўнасць, блізкую да зялёных чаёў.
Амінакіслоты: Агульнае ўтрыманне — каля 2–4% ад сухой масы. Ключавы кампанент — L-тэанін (L-茶氨酸): каля 1,5–1,6%, што абумоўлена агратэхнікай (зацяненне перад зборам) і характарыстыкамі гатунку. L-тэанін — асноўны носьбіт салодкага і «умамнага» смаку, а таксама нейрамадулятар, які спрыяе генерацыі α-мазгавых хваляў.
Алкалоіды: Кафеін (咖啡鹼) — каля 2,5% ад сухой масы (25 мг/г). Тэабрамін і тэафілін — у мікраскапічных колькасцях.
Галавая кіслата (沒食子酸): Каля 0,8%.
Поліцукрыды (茶多糖): 3–4%, удзельнічаюць у фармаванні «цела» настою.
Эфірныя алеі і лятучыя араматычныя злучэнні: Менавіта ў гэтай групе выяўляецца ўнікальнасць Цуй Юй. Гатункавы водар (品種香) абумоўлены высокім утрыманнем ліналолу, гераніолу, нерола ды індолу — рэчываў, характэрных для водару язміну, магноліі і белых кветак.
Вітаміны: C (часткова захоўваецца пры памяркоўнай ферментацыі), B₁, B₂, PP.
Мінералы: Калій, магній, марганец, фтор, цынк, селен.
Асаблівасць: Культывар Цуй Юй часта выкарыстоўваецца як сыравіна для вытворчасці GABA-улуна (佳葉龍茶, Jiāyè Lóngchá) шляхам анаэробнай ферментацыі ў азатным асяроддзі, што значна павышае ўтрыманне γ-амінамаслянай кіслаты (ГАМК / GABA) у лісці. Аднак стандартны Нефрытавы улун не праходзіць гэтую апрацоўку і змяшчае ГАМК на звычайным для улунаў узроўні.

8. Карысныя Уласцівасці:

Карысныя ўласцівасці Нефрытавага улуна абумоўлены яго хімічным складам, характэрным для светлых улунаў з высокім утрыманнем захаваных катэхінаў і L-тэаніну:

Антыаксідантнае дзеянне: Высокае ўтрыманне катэхінаў (асабліва EGCG) забяспечвае нейтралізацыю свабодных радыкалаў і абарону клетак ад акісляльнага стрэсу. Па антыаксідантнай актыўнасці светлыя улуны набліжаюцца да зялёных чаёў.
Мяккі танізуючы эфект: Спалучэнне кафеіну (~25 мг/г) і L-тэаніну (~16 мг/г) стварае характэрны для якасных улунаў «бадзёры, але спакойны» эфект: паляпшэнне канцэнтрацыі ўвагі і кагнітыўных функцый без празмернага нервовага ўзбуджэння. L-тэанін мадулюе дзеянне кафеіну, спрыяючы генерацыі α-хваляў мозгу.
Падтрымка стрававання: Умеранае ўтрыманне поліфенолаў стымулюе перыстальтыку і сакрэцыю стрававальных сокаў. Улуны традыцыйна лічацца добрым суправаджэннем да багатай ежы.
Сардэчна-сасудзістая сістэма: Шэраг даследаванняў паказвае на здольнасць поліфенолаў чаю падтрымліваць эластычнасць сасудаў і спрыяць нармалізацыі ўзроўню халестэрыну пры рэгулярным ужыванні.
Стан скуры: Антыаксіданты і вітамін C падтрымліваюць здароўе скуры, запавольваючы працэсы старэння.
Умацаванне імунітэту: Катэхіны валодаюць умеранай антымікробнай актыўнасцю і спрыяюць падтрыманню імуннай функцыі.
Паляпшэнне настрою: L-тэанін аказвае мяккае анксіялітычнае дзеянне, спрыяючы рэлаксацыі без дрымотнасці.
Здароўе ротавай паражніны: Утрыманне фтору і поліфенолаў спрыяе прафілактыцы карыесу і падтрыманню здароўя дзёсен.

9. Заварванне:

Тэмпература вады: 85–95°C. Больш нізкая тэмпература (85–88°C) падкрэслівае кветкавую далікатнасць водару, больш высокая (90–95°C) — раскрывае шчыльнасць смаку і глыбіню цела.
Колькасць чаю:
- Метад проліваў (Гунфу Ча / 功夫茶, Gōngfū Chá): 5–7 г на 100–150 мл вады.
- Метад настойвання (еўрапейскі): 3–4 г на 250–300 мл вады.
Посуд: Фарфоравая гайвань (蓋碗, Gàiwǎn) — аптымальны варыянт для раскрыцця высокага кветкавага водару Цуй Юй. Таксама падыходзіць фарфоравы або гліняны чайнік з тоўстымі сценкамі для падтрымання стабільнай тэмпературы. Ісінскі чайнік (宜興紫砂壺) дапушчальны, але нефункцыянальны для светлых улунаў, паколькі сітаватая гліна паглынае тонкія водары.
Працэс (пролівамі / Гунфу Ча):
1. Прагрэйце гайвань і чахай (茶海, Cháhǎi) кіпенем, зліце ваду.
2. Засыпце сухі чай у прагрэтую гайвань. Удыхніце водар прагрэтага ліста.
3. Прам. (洗茶, Xǐchá): заліце гарачай вадой і неадкладна зліце настой (3–5 секунд). Гэты проліў «абуджае» ліст і выдаляе чайны пыл.
4. Першы проліў: заліце вадой патрэбнай тэмпературы і настойвайце 45–60 секунд.
5. Наступныя пролівы: паступова павялічвайце час настойвання на 10–20 секунд з кожным пролівам.
6. Чай вытрымлівае 5–7 якасных проліваў пры правільнай сыравіне, захоўваючы смак і водар.
Халоднае заварванне (冷泡茶, Lěng Pàochá): 10–15 г на 1 літр халоднай вады, настойваць у халадзільніку 6–8 гадзін. Халодны метад асабліва добра раскрывае саладкасць і кветкавасць Цуй Юй, мінімізуючы горыч і цярпкасць.

10. Захоўванне:

Нефрытавы улун як светлы улун з мінімальным абсмажваннем адчувальны да асноўных «ворагаў чаю»: святла, вільгаці, цяпла, кіслароду і пабочных пахаў.

Тара: Герметычная, непразрыстая — фальгаваны вакуумны пакет, керамічны ці бляшаны слоік са шчыльным вечкам.
Умовы: Сухое, прахалоднае, цёмнае месца, удалечыні ад спецый і моцна пахкіх прадуктаў.
Для працяглага захоўвання (больш за 6 месяцаў): Рэкамендуецца вакуумная ўпакоўка і захоўванне ў халадзільніку пры тэмпературы 0–5°C і нізкай вільготнасці. Перад выняццем упакоўкі неабходна давесці яе да пакаёвай тэмпературы, каб пазбегнуць кандэнсату на лісце.
Тэрмін прыдатнасці: У арыгінальнай герметычнай упакоўцы — да 2 гадоў. Пасля выкрыцця — рэкамендуецца спажыць на працягу 3–6 месяцаў.
Заўвага: У адрозненне ад цёмных улунаў і пуэраў, Нефрытавы улун не прызначаны для працяглай вытрымкі ў стандартным выглядзе. Аднак існуе асобная катэгорыя — вытрыманы Нефрытавы улун (陳年翠玉, Chénnián Cuìyù), які праходзіць кантраляванае старэнне з перыядычнай пражаркай.

11. Цана і Падробкі:

Цэнавая катэгорыя: Нефрытавы улун пазіцыянуецца як якасны штодзённы чай сярэдняга цэнавага сегмента. Дзякуючы высокай ураджайнасці культывару і магчымасці машыннага збору яго кошт значна ніжэйшы, чым у высокагорных улунаў з Цынсінь Улун. Арыенцірныя рознічныя цэны: на Тайвані — 600–1 500 TWD за цзінь (600 г) для стандартнай якасці; конкурсныя ўзоры (比賽茶) — значна даражэй. У Еўропе — 50–80 €/кг, у ЗША — 40–60 $/фунт для чаю сярэдняй якасці. Высакагорны Цуй Юй з Алішань можа каштаваць у 2–3 разы даражэй за раўнінны.
Фактары, якія ўплываюць на кошт: Рэгіён і вышыня вырошчвання, сезон збору (вясна даражэй за восень), метад збору (ручны даражэй за машынны), ступень апрацоўкі, наяўнасць узнагарод на конкурсах.
Як пазбегнуць падробак:
- Араматызацыя: Найбольш частая праблема — выкарыстанне штучных сметанковых або кветкавых араматызатараў. Выяўляецца па празмерна моцным, «хімічным» паху сухога ліста, які хутка знікае пры расціранні паміж пальцамі і не развіваецца ад проліву да проліву. Натуральны водар Цуй Юй — далікатны, «жывы» і ўстойлівы.
- Падмена сыравіны: Продаж пад выглядам Нефрытавага улуна больш танных гатункаў падобнай скруткі. Гарантыя аўтэнтычнасці — купля ў правераных пастаўшчыкоў і наяўнасць маркіроўкі TTES #13, Cui Yu (翠玉), указанне рэгіёну (Наньтоу / 南投).
- Ацэнка настою: Натуральны Цуй Юй дае чысты, празрысты настой без каламутнасці. Характэрны кветкавы водар раскрываецца паступова і захоўваецца на працягу 5–7 проліваў. Араматызаваны чай «губляе» пах пасля 2–3 заварак.
- Праверка чайнага дна: У сапраўднага Цуй Юй заваранае лісце — цэльнае, пругкае, светла-зялёнае з чырванаватымі краямі. Зламанае, цёмнае або неаднароднае лісце паказвае на нізкую якасць ці падмену.
- Сертыфікацыя: Наяўнасць сертыфікатаў тайваньскіх конкурсаў (南投縣茶商公會 — Асацыяцыя чайных гандляроў павета Наньтоу), сертыфікатаў SGS па праверцы на пестыцыды, геаграфічнай маркіроўкі.

12. Цікавыя Факты:

Сямейная гісторыя ў назвах. Два самыя знакамітыя селекцыйныя гатункі Тайваня — Цзінь Сюань (金萱, Тайча №12) і Цуй Юй (翠玉, Тайча №13) — атрымалі імёны блізкіх жанчын стваральніка: бабулі і маці У Чжэньдо. Гэты акт сыноўняй пачцівасці стаў адной з самых кранальных гісторый у сусветнай чайнай культуры. У 2009 годзе на тэрыторыі TRES быў адкрыты мемарыяльны музей «Зала Чжэньдо» (振鐸館) у памяць пра вялікага чаяведа.
«Трэці брат» — зніклы культывар. Разам з сеянцамі 2027 (Цзінь Сюань) і 2029 (Цуй Юй) на фінальны адбор выйшаў і сеянец 2028 — «Эр-ба-цзы» (二八仔). Ён быў выключаны камісіяй TRES з-за генетычнага і смакавага падабенства з 2029 (Цуй Юй), але дагэтуль захоўваецца ў асобных фермераў як рэдкі калекцыйны культывар.
Цуй Юй і морапрадукты. Тайваньскія чайныя сомелье адзначаюць, што чысты, далікатны смак Цуй Юй асабліва добра спалучаецца з стравамі з морапрадуктаў — рыбай на пары, крэветкамі, вустрыцамі, — не перабіваючы іх далікатны смак, а дапаўняючы яго.
Ад 5 000 сеянцаў — да двух гатункаў. Селекцыйная праграма, распачатая ў 1938 годзе, ахапіла больш за 5 000 сеянцаў, атрыманых ад штучнага апылення. З гэтай велізарнай колькасці за 43 гады адбору толькі дзве расліны былі афіцыйна зарэгістраваны як новыя гатункі. Такі кошт чайнай селекцыі: адно пакаленне даследчыка на адзін годны культывар.
Нефрытавы улун у свеце напояў. На сучасным Тайвані Цуй Юй шырока выкарыстоўваецца не толькі як ліставы чай для традыцыйнага заварвання, але і як базавая сыравіна для пухірчатага чаю (珍珠奶茶, Zhēnzhū Nǎichá — «бабл-ці»), халодных чайных напояў у гандлёвых сетках і RTD-прадукцыі (ready to drink), дзякуючы яркаму водару і эканамічнаму кошце.

13. Параўнанне з іншымі тайваньскімі улунамі:

Параметр	Цуй Юй (翠玉, Тайча №13)	Цзінь Сюань (金萱, Тайча №12)	Цынсінь Улун (青心烏龍)	Сыцзічунь (四季春)
Селекцыя	TRES, 1981; бацька — Тайнун 80, маці — Інчжы Хунсінь	TRES, 1981; бацька — Інчжы Хунсінь, маці — Тайнун 8	Традыцыйны, завезены з Фуцзяні (Аньсі)	Прыродная мутацыя, выяўленая фермерам
Тып ліста	Дробналісты, шырокаэліптычны	Дробналісты, шырокаэліптычны, тоўсты	Дробналісты, падоўжаны, тонкі	Дробналісты
Вышыня	300–1 400 м	300–1 500 м	Да 2 500 м (пераважна высокагорны)	Да 500 м (раўнінны)
Гатункавы водар	Кветкавы: магнолія, язмін, кветкі бэтэлавай пальмы	Сметанковы, малочны, з нотамі манга	Шматгранны: кветкавы, фруктовы, мядовы	Кветкавы: дзікі імбір, язмін
Смак	Мяккі, салодкі, масляністы	Сметанковы, салодкі, шчыльны	Глыбокі, складаны, з выражаным хуйгань	Свежы, лёгкі, крыху цярпкі
Ураджайнасць	Высокая (~+20% да Цынсінь)	Вельмі высокая	Сярэдняя	Вельмі высокая (4 сезоны)
Цэнавы сегмент	Сярэдні	Сярэдні	Высокі (асабліва высокагорны)	Бюджэтны
Лепшае прымяненне	Баочжун, светлы шаравідны улун	Светлы улун, GABA-улун	Высокагорны улун, Дундзін	Штодзённы улун, напоі

У заключэнне

Тайваньскі Нефрытавы Улун (Цуй Юй) — гэта чай з гісторыяй даўжынёй у паўстагоддзя і водарам даўжынёй у сем проліваў. Народжаны з амбіцыйнай селекцыйнай праграмы і названы ў гонар мацярынскай любові, ён аб’ядноўвае ў сабе навуковую дакладнасць сучаснай аграноміі і паэтыку старажытнай чайнай культуры. Яго візітоўка — яркі, чысты, «прабіваючы» кветкавы водар белых кветак, якога не сустрэнеш ні ў аднаго іншага тайваньскага культывару.

Нефрытавы улун — ідэальная адпраўная кропка для знаёмства са светам тайваньскіх светлых улунаў. Ён не патрабуе ні высокай цаны, ні складаных рытуалаў: дастаткова гайвані, чыстай вады і некалькіх хвілін спакою, каб раскрыць яго чароўнасць. Для дасведчанага аматара — гэта сумленны, тэхналагічны чай з беспамылкова пазнавальным характарам. Для пачаткоўца — гасціннае запрашэнне ў свет водараў, якія немагчыма забыць.