Наньхай Люй Ча

Наньхай Люй Ча (南海绿茶, Nánhǎi lǜchá) — «Зялёны чай Паўднёвага мора» — зялёны чай з павета Дзін’ань (定安县, Dìng’ān Xiàn) правінцыі Хайнань (海南省, Hǎinán Shěng), які вырошчваюць на вулканічных глебах (火山灰及火山石, huǒshān huī jí huǒshān shí), натуральна ўзбагачаных селенам (硒, xī): утрыманне Se у глебе ў тры разы вышэйшае за сярэднекітайскі паказчык, а ў гатовым чаі дасягае ≥0,8 мг/кг — пры норме для звычайнага зялёнага чаю ≤0,3 мг/кг. Наньхай Люй Ча — спадчына Наньхай Чачан (南海茶厂, Nánhǎi Cháchǎng, «Чайная фабрыка Паўднёвага мора»), заснаванай у 1974 годзе і да 1989 года стала адной з «пяці вялікіх чайных фабрык Кітая» (中国五大茶场, Zhōngguó Wǔ Dà Cháchǎng): 20 000+ му садоў, 2000+ тон гадавога вытворчасці, 24 мільёна долараў экспартнай выручкі ад чырвонага чаю пад маркай «Юаньян» (远洋牌, Yuǎnyáng Pái). Пасля заняпаду 1990–2009 гадоў фабрыка была рэструктурызавана і ў 2016 годзе ўвайшла ў склад Хайнаньскай дзяржаўнай чайнай групы Ушышань (海南省农垦五指山茶业集团, Hǎinán Shěng Nóngkěn Wǔzhǐshān Cháyè Jítuán). Сучасны брэнд — «Хайкэнь» (海垦牌, Hǎikěn Pái).

1. Класіфікацыя і Паходжанне:

• Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), неферментаваны. Па тэхналогіі — абсмажаны (炒青绿茶, chǎoqīng lǜchá). Па форме — спіральны (卷曲形, juǎnqū xíng) з ворсам. Вырабляецца ў трох лінейках: Se-зялёны вышэйшы (特级富硒绿茶, tèjí fù xī lǜchá) — адзіная почка, Se ≥0,8 мг/кг, каштанавы водар; высокаараматны (高香绿茶, gāoxiāng lǜchá) — з сартоў Цылань і Хуангуаньінь, кветкавы профіль; традыцыйны (传统炒青, chuántǒng chǎoqīng) — масавы, для паўсядзённага ўжывання і фасоўкі.

• Катэгорыя: Прадукт геаграфічнага ўказання КНР (国家地理标志保护产品). Былая «пяцёрка вялікіх чайных фабрык Кітая» (中国五大茶场, 1989). Спецыяльная прэмія «Чжун Ча Бэй» (中茶杯特等奖, 2017). Прэмія Міжнароднай чайнай выставы Кітая (中国国际茶业博览会优质奖, 2018). Уваходзіць у групу Ушышань (海垦).

• Паходжанне: Кітай, правінцыя Хайнань (海南省, Hǎinán Shěng), павет Дзін’ань (定安县, Dìng’ān Xiàn). Хайнань — самая паўднёвая чайная правінцыя Кітая (18–20° пн.ш.), адзіны трапічны чайны раён краіны. Чайныя сады Наньхай Чаюань (南海茶园, Nánhǎi Cháyuán) размешчаныя ў вулканічным Se-поясе — зоне распаўсюджвання вулканічных попелаў і лаў, якія фарміруюць глебы з анамальна высокім утрыманнем селену.

• Геаграфічныя каардынаты: Прыблізна 19°30′–19°45′ пн.ш., 110°10′–110°25′ у.д. Вышыня — 50–200 м над узроўнем мора.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:

• Перадгісторыя: чайныя карані Хайнаня. Хайнань мае даўнюю, хоць і малавядомую чайную гісторыю. Народнасць лі (黎族, Lízú), карэнныя жыхары вострава, выкарыстоўвалі дзікарослы чай (Camellia sinensis var. assamica) з лясоў Ушышань (五指山) як лекавы сродак задоўга да арганізаванага чаяводства. У 1920 годзе «Справаздача па абследаванні прамысловасці Цюн’я» (《调查琼崖实业报告书》) адзначала, што дзікі чай пяцігор’я «не саступае Лунцзіну па колеры», але мясцовыя жыхары не валодалі тэхнікай яго апрацоўкі. Прамысловае чаяводства на востраве пачалося толькі ў канцы 1950-х гадоў, калі дзяржаўныя сельскагаспадарчыя ўпраўленні (农垦, nóngkěn) стварылі базы для вытворчасці чырвонага чаю на экспарт.

• 1974 — заснаванне Наньхай Чачан. Чайная фабрыка Паўднёвага мора была заснавана ў павеце Дзін’ань у 1974 годзе ў межах дзяржаўнай праграмы пашырэння хайнаньскай чайнай вытворчасці. У 1976 годзе быў атрыманы першы ўраджай. Фабрыка спецыялізавалася на CTC-чырвоным чаі (红碎茶, hóng suì chá) для экспарту, які выпускаўся пад маркай «Юаньян» (远洋牌, літаральна «Акіянскі брэнд»).

• 1989 — пік: «Пяць вялікіх чайных фабрык». Напрыканцы 1980-х гадоў Наньхай Чачан дасягнула вялізнага маштабу: звыш 20 000 му (≈1333 га) чайных садоў, больш за 2000 тон гадавога вытворчасці, экспарт чырвонага чаю ў 18 краін — ЗША, Новую Зеландыю, Японію, Францыю, Сінгапур і іншыя. Агульная экспартная выручка склала 24 мільёна долараў. Фабрыка ўвайшла ў лік «пяці вялікіх чайных фабрык Кітая» — разам з некалькімі іншымі найбуйнейшымі дзяржаўнымі чайнымі гаспадаркамі краіны. У цэлым хайнаньскае дзяржаўнае чаяводства да 1990 года вырабіла кумулятыўна 63 600 тон сухога чаю, з якіх 40 000+ тон было экспартавана, прынёсшы больш за 70 мільёнаў юаняў валютнай выручкі.

• 1990–2009 — заняпад. Рэформа знешнегандлёвай сістэмы КНР у сярэдзіне 1990-х ліквідавала цэнтралізаваныя закупкі. Экспарт чырвонага чаю быў фактычна заблакаваны — сусветныя цэны ўпалі, а ўнутраны попыт у Кітаі схіляўся да зялёнага чаю і улуна. Чайныя сады Наньхай былі часткова закінутыя, вытворчасць скарацілася ў дзясяткі разоў.

• 2010 — адраджэнне. Пачатак новай стратэгіі: пераарыентацыя з чырвонага чаю на Se-узбагачаны зялёны чай, які выкарыстоўвае ўнікальную перавагу вулканічных глеб. Былі інтрадукаваныя высокаараматныя сарты з Фуцзяні — Цылань (奇兰, Qílán) і Хуангуаньінь (黄观音, Huángguānyīn), — якія прыўнеслі кветкавы профіль у традыцыйна «каштанавую» лінейку. У 2016 годзе фабрыка ўвайшла ў склад групы Ушышань. У 2017 годзе — спецыяльная прэмія «Чжун Ча Бэй». У 2018 годзе — міжнародная прэмія. На 2024 год — 1000+ му садоў, каля 50 тон гадавога вытворчасці, праходжанне 481 параметра кантролю якасці па стандартах ЕС.

• Культурнае значэнне. Хайнань — востраў, чыя чайная спадчына доўгі час заставалася ў цені Юньнані, Фуцзяні і Чжэцзяна. Наньхай Люй Ча ўвасабляе рэдкае для кітайскага чаю спалучэнне: трапічны клімат, вулканічная геалогія і Se-узбагачэнне. У шырэйшым кантэксце хайнаньскай культуры чай арганічна ўпісваецца ў традыцыю «лаоба ча» (老爸茶, lǎobà chá) — няспешнага чаяпіцця ў адкрытых чайных, характэрнага для паўсядзённага жыцця вострава.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:

• Культывары: Для вытворчасці Наньхай Люй Ча выкарыстоўваюцца сярэднеліставыя і дробналіставыя сарты Camellia sinensis var. sinensis, адабраныя за ўстойлівасць да спякоты і высокай вільготнасці трапічнага клімату:

  • Цылань Ча (奇兰茶, Qílán Chá) — «Дзівосная Архідэя», высокаараматны фуцзяньскі культывар. Забяспечвае выяўлены кветкавы тон (兰花香, ланьхуасян) у лінейцы «высокаараматны зялёны».
  • Хуангуаньінь (黄观音, Huángguānyīn) — «Жоўтая Гуаньінь», гібрыд, створаны ў Фуцзяні. Прыўносіць салодкі кветкавы водар з нотамі бружмелю.
  • Фудзін Дабай Ча (福鼎大白茶, Fúdǐng Dàbái Chá) — класічны ўніверсальны сорт, які забяспечвае роўны, саладкаваты базавы профіль. Асноўны сорт для Se-лінейкі. Усе сарты — клонавыя, вегетацыйна размножаныя, адаптаваныя да трапічных умоў Хайнаня.

• Стандарт збору і грэйды:

  • Вышэйшы Se (特级富硒): Адзіная почка (单芽), шчыльная, з ворсам. Se ≥0,8 мг/кг. Каштанавы водар. Ад 800 юаняў/500 г.
  • Першы (一级): Адна почка + адзін ліст (一芽一叶). 300–500 юаняў/500 г.
  • Другі (二级): Адна почка + два лісты (一芽二叶). Масавы, выкарыстоўваецца для пакетаванага чаю.

• Сезоны: Дзякуючы трапічнаму клімату Хайнаня чайныя кусты вегетуюць круглы год. Збор магчымы 10–11 месяцаў у годзе. Ранневясновы хайнаньскі чай паступае на рынак у студзені — на два-тры месяцы раней, чым у астатніх правінцыях Кітая, што дазваляе пазіцыянаваць яго як «першы вясновы чай года» (华夏第一早春茶). Вясновы збор (1–3 月) — найвышэйшая якасць; летні і асенні — для масавых лінеек.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:

• Клімат: Трапічны мусонны (热带季风气候, rèdài jìfēng qìhòu). Сярэднегадавая тэмпература — 22–25°C. Гадавая колькасць ападкаў — каля 2200 мм. Воблачнасць — звыш 260 дзён у годзе — адзін з самых высокіх паказчыкаў сярод чайных раёнаў Кітая. Рассеянае святло складае больш за 75% ад агульнага светлавога патоку. Доўгае лета без замаразкаў, кароткі сухі сезон. Чайныя кусты не ўпадаюць у зімовы спакой, што забяспечвае круглагадовую вегетацыю і высокую прадукцыйнасць.

• Глебы: Вулканічныя — развітыя на субстраце з вулканічнага попелу і лавы (火山灰及火山石发育). Кіслыя (pH 5,0–5,5). Натуральна ўзбагачаны селенам (Se) — утрыманне ў тры разы вышэйшае за сярэднекітайскі паказчык. Вулканічнае паходжанне забяспечвае багаты мінеральны профіль: акрамя Se, павышанае ўтрыманне калію, магнію, жалеза і шэрагу мікраэлементаў. Глебы кіпрыя, з добрым дрэнажам — залішак трапічных ападкаў не выклікае застою вільгаці.

• Экалогія: Лясны покрыў у зоне чайных садоў — 86% — адзін з самых высокіх паказчыкаў сярод чайных раёнаў Кітая. Водныя рэсурсы — 1-ы клас чысціні. Хімічныя пестыцыды цалкам забароненыя. Кіраванне — арганічнае. Прадукцыя праходзіць кантроль па 481 параметры ў адпаведнасці з патрабаваннямі ЕС.

5. Тэхналогія Вытворчасці:

Тэхналогія Наньхай Люй Ча — класічная абсмажка (炒青, chǎoqīng), адаптаваная да трапічнай сыравіны. Ключавы прынцып — «высокая тэмпература запірае водар» (高温锁香, gāowēn suǒ xiāng): хуткая фіксацыя пры высокай тэмпературы з наступным неадкладным ахаладжэннем для максімальнага захавання лятучых араматычных злучэнняў.

• Раскладка (摊青, tān qīng): 4–6 гадзін у ветраным памяшканні. Выпарэнне паверхневай вільгаці, пачатак фарміравання араматычных папярэднікаў.

• «Забойства зеляніны» (杀青, shā qīng): Ротарны барабан, тэмпература — 160–180°C. Хуткая фіксацыя — інактывацыя ферментаў, прадухіленне акіслення. Адразу пасля фіксацыі — хуткае ахалоджванне для прадухілення тэрмічнага пашкоджання далікатных почак і страты лятучых водараў.

• Скручванне (揉捻, róuniǎn): Лёгкае, у палоску (条形). Разбурэнне клеткавых сценак, фарміраванне пачатковай формы.

• Другасная сушка (烘二青, hōng èr qīng): Прамежкавая сушка, зніжэнне вільготнасці да стабільнага ўзроўню.

• Фармаванне / «парадкаванне палос» (理条, lǐ tiáo): Наданне канчатковай спіральнай формы (卷曲形). Выкарыстанне фармовачных машын.

• «Падыманне ворсу» (提毫, tí háo): Спецыяльны этап, накіраваны на «праяўленне» белых варсінак (白毫) на паверхні чаінак. Ворс — індыкатар далікатнасці сыравіны і адзін з візуальных маркераў якасці.

• Фінальная сушка (足干, zú gān): Давядзенне вільготнасці да ≤6%. Стабілізацыя формы, фіксацыя водару.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі:

• Знешні выгляд сухога ліста: Шчыльныя, тонкія спіралі (条索紧细卷曲, tiáosuǒ jǐn xì juǎnqū). Смарагдава-зялёныя з масляністым бляскам, пакрытыя прыкметным белым ворсам (翠绿油润显毫, cuìlǜ yóurùn xiǎn háo). Роўныя, аднародныя.

• Водар сухога ліста: Чысты (清香, qīngxiāng) з каштанавым тонам (栗香) у вясновага Se-чаю. У сартоў Цылань і Хуангуаньінь — выяўлены кветкавы тон (花香, huāxiāng) з нотамі архідэі і бружмелю.

• Водар настою: Высокі, устойлівы. Каштанавы — у Se-лінейкі. Кветкавы — у высокаараматнай. Водар халоднай кубкі захоўваецца звыш 8 хвілін — паказчык выключнай устойлівасці араматычных злучэнняў, характэрны для трапічнай сыравіны з высокім утрыманнем эфірных алеяў.

• Смак: Свежы (鲜爽, xiānshuǎng). Салодка-мяккі (甘醇, gānchún). Мінімальная даўкасць — адчувальна ніжэйшая, чым у зялёных чаёў з больш паўночных правінцый. Вяртанне салодкасці (回甘) выразнае і працяглае. Цела настою — сярэдняе, з шаўкавістай тэкстурай.

• Колер настою: Жоўта-зялёны, чысты і яркі (黄绿清亮, huánglǜ qīng liàng).

• Чайнае дно (завараны ліст): Далікатнае, сабранае «букетамі» (成朵, chéng duǒ), жоўта-зялёнае, «жывое» — лісты захоўваюць пругкасць і свежасць (嫩匀成朵，黄绿鲜活).

7. Хімічны Састаў:

• Селен (硒, xī): ≥0,8 мг/кг у гатовым чаі — у 2,5+ разы вышэй, чым у звычайным зялёным чаі (≤0,3 мг/кг). Селен паступае з вулканічных глеб праз каранёвую сістэму чайнага куста і назапашваецца ў маладых парастках. Асноўная форма Se у чаі — арганічны селен (селенаметыянін, селенацыстэін), які адрозніваецца высокай біядаступнасцю. Гэта ключавая ўнікальная асаблівасць Наньхай Люй Ча, якая вызначае яго пазіцыянаванне як «функцыянальнага» зялёнага чаю.

• Поліфенолы (茶多酚): ≥25%. Трапічны клімат з высокай інсаляцыяй стымулюе сінтэз поліфенолаў у лісце.

• Амінакіслоты (氨基酸): ≥3,5%. Уключаючы L-тэанін — асноўны кампанент «свежасці» (鲜爽). Трапічныя ўмовы менш спрыяльныя для назапашвання амінакіслот у параўнанні з паўночнымі правінцыямі, аднак паказчык 3,5% — варты для трапічнага зялёнага чаю.

• Кафеін (咖啡碱): Тыповае ўтрыманне для зялёнага чаю — 3,0–4,5%. Трапічнае паходжанне і хуткі рост вегетацыйнай масы могуць павышаць утрыманне кафеіну.

• Вітаміны: Вітамін C (аскарбінавая кіслата) — трапічная сыравіна адрозніваецца павышаным утрыманнем. Вітаміны групы B, вітамін E.

• Мінеральныя рэчывы: Апрача селену — калій, магній, жалеза, цынк, марганец. Вулканічны субстрат забяспечвае шырокі спектр мікраэлементаў.

• Эфірныя алеі: Павышанае ўтрыманне — вынік трапічнага клімату і круглагадовай вегетацыі. Высакакіпячыя тэрпенавыя злучэнні фарміруюць устойлівы водар (халодная кубка >8 хвілін).

8. Карысныя Уласцівасці:

• Se-антыаксідантная ахова. Арганічны селен (≥0,8 мг/кг) — кафактар глутатыёнпераксідазы, аднаго з ключавых ферментаў антыаксідантнай сістэмы арганізма. Сумеснае дзеянне Se і поліфенолаў чаю стварае сінэргетычны антыаксідантны эфект.

• Падтрымка шчытападобнай залозы. Селен неабходны для сінтэзу дэядыназ — ферментаў, якія канвертуюць тыраксін (T4) у актыўны трыйадтыранін (T3). Рэгулярнае ўжыванне Se-узбагачанага чаю спрыяе падтрыманню нармальнай функцыі шчытападобнай залозы.

• Імунамадуляцыя. Селен узмацняе клетачны імунны адказ, павышаючы актыўнасць NK-клетак (натуральных кілераў) і T-лімфацытаў.

• Антыаксідантнае дзеянне поліфенолаў. Катэхіны (≥25% поліфенолаў) нейтралізуюць свабодныя радыкалы, абараняюць клетачныя мембраны і ДНК ад акісляльнага пашкоджання.

• Танізавальны эфект. Кафеін у спалучэнні з L-тэанінам забяспечвае мяккую, устойлівую стымуляцыю — паляпшэнне канцэнтрацыі без «нервовага» ўзбуджэння.

• Падтрымка ліпіднага абмену. Поліфенолы чаю ўдзельнічаюць у рэгуляцыі ўзроўню халестэрыну ЛПНП і трыгліцэрыдаў.

• Кардыяпратэкцыя. Селен у спалучэнні з поліфеноламі аказвае ахоўнае дзеянне на сардэчна-сасудзістую сістэму, зніжаючы рызыку акісляльнага пашкоджання сасудзістай сценкі.

• Падтрымка кагнітыўных функцый. L-тэанін спрыяе генерацыі α-хваль мозгу, паляпшаючы ўвагу і рабочую памяць.

9. Заварванне:

• Тэмпература вады: 80–85°C для першага і другога сартоў. Для вышэйшага Se-сорту (адзіныя почкі) — 75°C — больш нізкая тэмпература прадухіляе «абварванне» далікатных почак і дазваляе паўней раскрыць салодкасць.

• Колькасць чаю: 3 г на 150 мл (суадносіны 1:50).

• Посуд: Шкляная шклянка — для назірання за раскрыццём спіралей. Тонкасценны гайвань (薄胎盖碗) — для дакладнага кантролю экстракцыі. Фарфоравая кружка з накрыўкай.

• Працэс:

  1. Прагрэць посуд гарачай вадой, зліць.
  2. Засыпаць чай.
  3. Выкарыстоўваць «сярэдні праліў» (中投法): заліць 1/3 аб’ёму вады, пахістаць, даць чаінкам намакнуць, затым даліць да поўнага аб’ёму.
  4. Першы настой — 15–20 секунд.
  5. Разліць настой.
  6. Паўторныя заваркі — 3 пралівы, кожны наступны — +10–15 секунд. Трапічная сыравіна экстрагуецца хутчэй за паўночную, таму час настойвання карацейшы.

10. Захоўванне:

• Асноўнае захоўванне: Герметычная ўпакоўка (алюмініевы пакет, вакуумная адкачка паветра), халадзільнік 0–5°C. Тэрмін — да 12 месяцаў.

• Ворагі чаю: Вільгаць (асабліва актуальна для трапічнага клімату — пры захоўванні ў Хайнані кандыцыянаванае памяшканне абавязковае), староннія пахі, святло, высокая тэмпература, кісларод.

• Рэкамендацыя: Хайнаньскі зялёны чай рэкамендуецца ўжываць свежым — на працягу 6 месяцаў пасля вытворчасці. Трапічная сыравіна менш устойлівая да доўгага захоўвання ў параўнанні з паўночнымі зялёнымі чаямі.

11. Цана і Падробкі:

• Цэнавая катэгорыя: Вышэйшы Se-сорт (特级富硒) — ад 800 юаняў/500 г (≈$110+). Першы сорт (高香绿茶) — 300–500 юаняў/500 г. Другі сорт (传统炒青) — ад 100 юаняў/500 г. У параўнанні з іншым знакамітым хайнаньскім чаем — Байша Люй Ча (白沙绿茶) — Наньхай Люй Ча пазіцыянуецца ў супастаўнай цэнавай катэгорыі, але з акцэнтам на Se-узбагачэнне.

• Як пазбегнуць падробак:

  • Маркіроўка. Сапраўдны чай маркіруецца знакам геаграфічнага ўказання «南海绿茶» і/або брэндам «海垦牌» (Хайкэнь). Наяўнасць сертыфіката Se-утрымання.
  • Форма. Шчыльныя спіралі з ворсам, смарагдава-зялёныя. Не рассыпістыя, не жоўтыя.
  • Водар. Чысты, каштанавы (Se-лінейка) або кветкавы (Цылань/Хуангуаньінь). Адсутнасць падпаленага, кіслага паху.
  • Настой. Жоўта-зялёны, яркі. Мутны або цёмны настой — прыкмета падробкі.
  • Цана. Se-чай вышэйшага сорту не можа каштаваць менш за 500 юаняў/500 г. Танны «Se-зялёны чай» без сертыфіката — верагодная падробка.

12. Цікавыя Факты:

• Вулканічны Se — трайная канцэнтрацыя. Глебы чайных садоў Наньхай сфарміраваныя з вулканічнага попелу і лавы — найрэдкі тып субстрата для чайных раёнаў. Утрыманне Se у глебе — у тры разы вышэйшае за сярэднекітайскае. Для параўнання: іншы знакаміты Se-чайны раён — Аньканскі (安康) у Шэньсі — таксама ўзбагачаны селенам, але з асадкавых горных парод, а не вулканічных.

• «Пяць вялікіх чайных фабрык» (1989). На піку Наньхай Чачан апрацоўвала 20 000+ му садоў і вырабляла 2000+ тон чаю ў год. Чырвоны чай маркі «Юаньян» экспартаваўся ў 18 краін і прынёс 24 мільёна долараў валютнай выручкі. Лёс фабрыкі — ад велічы да забыцця і назад — паўтарае драматычную гісторыю ўсяго хайнаньскага чаяводства.

• 260+ дзён воблачнасці. Дзін’ань — адзін з самых «воблачных» чайных раёнаў Кітая: больш за 260 дзён у годзе неба зацягнута хмарамі. Для параўнання: Мэндыншань (蒙顶山) у Сычуані — каля 280 дзён, але мэндынская воблачнасць — гэта туман і дождж, а дзін’аньская — трапічны пар і высокія кучавыя хмары, якія забяспечваюць мяккае рассеянае святло без перагрэву.

• 86% лесу. Лясны покрыў тэрыторыі чайных садоў — 86%, адзін з самых высокіх паказчыкаў сярод усіх чайных раёнаў Кітая. Лясная экасістэма падтрымлівае біяразнастайнасць, мікраклімат і натуральную абарону ад шкоднікаў.

• Цылань — «Дзівосная Архідэя». Інтрадукцыя фуцзяньскага высокаараматнага сорту Цылань на хайнаньскую вулканічную глебу — эксперымент 2010-х гадоў, які прынёс яскравы кветкавы профіль у традыцыйна «каштанавую» Se-лінейку і стварыў прынцыпова новы для Хайнаня тып зялёнага чаю.

13. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі:

• Байша Люй Ча (白沙绿茶, Báishā Lǜchá). Таксама хайнаньскі зялёны чай з геаграфічным указаннем. Байша — з заходняй часткі вострава, з унікальных глеб метэарытнага кратара (陨石坑); Наньхай — з цэнтральнай часткі, з вулканічных глеб. Абодва ўзбагачаны рэдкімі мікраэлементамі, але Наньхай — мэтанакіравана Se-чай, а Байша — «кратэрны» чай без акцэнту на Se. Байша больш раскручаны на ўнутраным рынку.

• Аньканскі фу-Se зялёны чай (安康富硒绿茶, Ānkāng Fù-Xī Lǜchá). З правінцыі Шэньсі, таксама Se-узбагачаны. Аньканскі Se — з асадкавых парод, Наньхайскі — з вулканічных. Аньканскі чай — з паўночнага субтрапічнага пояса (павышаныя амінакіслоты, больш «свежы» профіль); Наньхайскі — з тропікаў (павышаныя поліфенолы, больш «шчыльны» профіль). Розныя геалогіі даюць розны мінеральны спектр.

• Эншы Юй Лу (恩施玉露, Ēnshī Yùlù). З правінцыі Хубэй, таксама вырошчваецца на Se-узбагачаных глебах. Эншы Юй Лу — прапараны зялёны чай (蒸青, zhēngqīng), Наньхай Люй Ча — абсмажаны (炒青). Радыкальна розныя тэхналогіі пры агульнай Se-тэматыцы: Эншы Юй Лу захоўвае больш хларафілу і мае «марскі» умамі-профіль, Наньхай — каштанавы або кветкавы профіль абсмажкі.

• Шуйман Люй Ча (水满绿茶, Shuǐmǎn Lǜchá). Хайнаньскі зялёны чай з пасёлка Шуйман (水满乡) павета Ушышань. Шуйман — з дзікарослага хайнаньскага буйналістовага сорту (C. sinensis var. assamica), горны (500–800 м); Наньхай — з інтрадукаваных сярэднеліставых культывараў, нізкагорны (50–200 м). Шуйман — больш «дзікі», з выражанай даўкасцю; Наньхай — больш «культурны», з акцэнтам на салодкасць і Se.

У заключэнне:

Наньхай Люй Ча — чай, чый селен прыйшоў з вулкана: глебы з попелу і лавы, узбагачаныя Se у тры разы вышэй за норму, даюць чай з ≥0,8 мг/кг арганічнага селену — формула для тых, хто цэніць не толькі смак, але і мікраэлементную сілу кожнай кубкі. За гэтай формулай — гісторыя «пяці вялікіх фабрык», 24 мільёна долараў экспарту, дзесяцігоддзе заняпаду, адраджэнне ў 2010-х і трапічная воблачнасць 260 дзён у годзе. Наньхай Люй Ча — адзін з нямногіх кітайскіх зялёных чаёў, дзе геалогія вызначае ідэнтычнасць: не вышыня, не старажытнасць кустоў, не імя майстра, а агонь вулкана, ператвораны ў селен, селен — у здароўе, здароўе — у кубак.