Санься Бі Ло Чунь

Санься Бі Ло Чунь — тайваньскі зялёны чай, створаны на аснове ўнікальнага эндэмічнага культывара Цын Сінь Гань Цзай (青心柑仔), які расце толькі ў раёне Санься. Гэта чай з 260-гадовай гісторыяй чаяводства рэгіёна, што перажыў эпохі улунаў, чорных чаёў для Брытанскай імперыі, японскага «Нітто коця» і пасляваеннага адраджэння — і знайшоў сваю сапраўдную ідэнтычнасць толькі ў канцы XX стагоддзя праз зялёны чай з непаўторным водарам бабоў мунг.

1. Класіфікацыя і Паходжанне:

• Тып: Зялёны чай (неферментаваны, ступень акіслення менш за 5%). Метад фіксацыі — абжарка ў катле (炒菁, chǎoqīng).
• Катэгорыя: Тайваньскія зялёныя чаі. Уваходзіць у лік «Тайвань шы да цзіндзянь мін ча» (臺灣十大經典名茶) — «Дзесяць класічных знакамітых чаёў Тайваня».
• Паходжанне: Тайвань, муніцыпалітэт Сіньбэй (新北市, Xīnběi Shì), раён Санься (三峽區, Sānxiá Qū). Старажытная назва мясцовасці — Саньцзяаюн (三角湧, Sānjiǎoyǒng) — «Тры бурлівыя патокі», па трох рэках (大漢溪 Дахань, 三峽溪 Санься і 橫溪 Хэн), ля зліцця якіх размешчаны раён. Асноўныя чаявыя зоны: паўднёва-заходняя (弘道里, 五寮, 大埔, 金敏, 插角, 有木) і паўночна-ўсходняя (礁溪, 白鷄, 溪南, 成福, 竹崙) — апошняя дае сыравіну больш высокай якасці.
• Геаграфічныя каардынаты: Прыблізна 24°55′ пн. ш., 121°22′ у. д.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:

• Гісторыя:

Санься — адзін з найстарэйшых чаявытворчых раёнаў Тайваня. Гісторыя чаяводства тут узыходзіць да 1763 года (28-ы год праўлення імператара Цяньлуна, 乾隆), калі выхадзец з Аньсі (安溪) па імені Лінь Лівань (林理完) пачаў вырошчваць чай у мясцовасці Сінань (溪南) на паўднёвым беразе ракі Хэнсі. Перасяленцы з чайных паветаў Фуцзяні — Аньсі (安溪) і Юнчунь (永春) — прывезлі з сабой саджанцы і навыкі, заклаўшы аснову аднаго з першых чайных раёнаў паўночнага Тайваня.

У 1868 годзе брытанскі гандляр Джон Додд (John Dodd) арганізаваў экспарт «Формоза Улун Ці» з Тайваня ў Нью-Ёрк, выклікаўшы міжнародную сенсацыю — і значная частка сыравіны для гэтых першых экспартных партый паступала менавіта з Санься.

У перыяд японскага каланіяльнага кіравання (1895–1945) кампанія «Міцуі гомэй кайся» (三井合名会社, пасля — Тайваньская сельскагаспадарчая карпарацыя 台灣農林公司) заснавала ў Санься фабрыкі Дабаа (大豹) і Далёа (大寮, 1924 г.), перайшоўшы на масавую вытворчасць чырвонага чаю з асамскіх гатункаў пад брэндам «Нітто коця» (日東紅茶), які экспартаваўся па ўсім свеце. Фабрыка Далёа стала адным з найбуйнейшых чаяперапрацоўчых прадпрыемстваў Усходняй Азіі.

Пасля 1945 года, з прыбыццём на Тайвань ваенных і чыноўнікаў з мацерыковага Кітая, звыклых да зялёных чаёў (лунцзін, бі ло чунь, жасмінавы чай), фермеры Санься пераарыентаваліся на вытворчасць абсмажаных зялёных чаёў (炒菁綠茶). У гэты перыяд асноўнымі прадуктамі былі лунцзін, бі ло чунь, сянпянь (香片, жасмінавы чай) і баачжун — чатыры галоўныя чаі Санься (三峽四大茶). Зялёны чай тых гадоў быў вядомы пад сціплым назовам «Хайшань Люй Ча» (海山綠茶) — «Зялёны чай Хайшань».

У 1980-х гадах тайваньская чайная індустрыя перажыла крызіс: рост сабекошту, спыненне экспарту і бум будаўнічай галіны прывялі да масавай адмовы фермераў ад чаю. Плошча плантацый у Санься скарацілася з больш чым 1000 га да 100 з невялікім. Многія фермеры перайшлі на больш прыбытковую культуру бетэля.

Адраджэнне прыйшло ў 1990-х гадах на хвалі папулярнасці зялёнага чаю як «напою здароўя». Ключавую ролю адыграў Ван Цынсун (王清松), начальнік аддзела прасоўвання фермерскай асацыяцыі Санься, які прапанаваў выкарыстоўваць абсталяванне для баачжуна для вытворчасці бі ло чунь. У 1998 годзе была праведзена першая конкурсная дэгустацыя «Санься юлян ча — Бі Ло Чунь» (三峽優良茶碧螺春比賽), што паклала пачатак актыўнаму прасоўванню мясцовага зялёнага чаю пад брэндам «Санься Бі Ло Чунь» замест ранейшага «Хайшань Люй Ча». За дзесяць гадоў цана на чайную сыравіну вырасла ў шэсць разоў, маладыя фермеры сталі вяртацца ў галіну.

Да 2018 года плошча чайных садоў Санься аднавілася да прыкладна 200 га; чайная прадукцыя раёна складае каля 8% ад агульнага тайваньскага аб’ёму.

• Назва:

  • «Санься» (三峽) — назва раёна, уведзеная японскімі ўладамі ў 1920 годзе на аснове сугучча са старажытным тайваньскім тапонімам «Саньцзяаюн» (三角湧). Літаральна — «Тры цясніны».
  • «Бі Ло Чунь» (碧螺春) — «Ізумрудныя спіралі вясны». Імя было запазычана ў аднайменнага знакамітага кітайскага зялёнага чаю з правінцыі Цзянсу, якому гэтую назву даў імператар Кансі (康熙) каля 1678 года, захоплены яго водарам (раней чай называўся «Ся Ша Жэнь Сян» — 嚇煞人香, «Водар, які забівае напавал»). Тайваньская версія атрымала гэтае імя дзякуючы падабенству знешняга выгляду (тугія зялёныя спіралі з белым варсіннем) і яркасці водару, але па смакавым профілю з’яўляецца самастойным прадуктам.

• Культурнае значэнне: Санься Бі Ло Чунь — сімвал адраджэння і ўстойлівасці тайваньскага чаяводства. Гэты чай наглядна дэманструе, як раён, які перажыў некалькі хваляў радыкальнай змены чайных парадыгм (улун → чырвоны чай → зялёны чай → заняпад → адраджэнне), знайшоў сваю ўнікальную ідэнтычнасць праз спалучэнне эндэмічнага культывара і адаптаванай тэхналогіі. Санься — адзіны раён Тайваня, які практыкуе прынцып «цзянь я цзю цай» (見芽就採) — «убачыў пупышку — збірай», што падкрэслівае асаблівую кволасць мясцовай сыравіны. Чай актыўна выкарыстоўваецца ў гастраноміі Санься: дэсерты з чайнай начынкай, чайныя рулеты, халодныя настоі сталі фірмовымі сувенірамі раёна.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:

• Сорт / Культывар: Camellia sinensis var. sinensis. Асноўны культывар — Цын Сінь Гань Цзай (青心柑仔, Qīngxīn Gānzǎi), таксама вядомы проста як «Ганьцзай» (柑仔). Гэта дробналісны ранняспелы (早生種, zǎoshēngzhǒng) сорт, эндэмічны для раёна Санься — ён не культывуецца нідзе больш на Тайвані і за яго межамі. Паходжанне культывара застаецца загадкай: ні мясцовыя старажылы, ні даследчыкі-краязнаўцы не могуць вызначыць, калі і адкуль ён быў завезены; пісьмовыя запісы адсутнічаюць. Куст сярэдняга або буйнога памеру, слабагалінасты, са злёгку прамастойным габітусам. Лісце буйное, па форме нагадвае лісце цытрусавых (柑葉, gānyè) — адсюль і назва. Характэрная асаблівасць — прыкметна загнутыя ўверх краі ліставой пласцінкі. Маладыя пупышкі зялёныя, з багатай белай варсінкай (白毫, báiháo). Кветкі маюць незвычайна вялікую колькасць пялёсткаў. Культывар ідэальна падыходзіць для вытворчасці зялёных чаёў (асабліва лунцзін і бі ло чунь); з яго таксама вырабляюць чырвоны чай (蜜香紅茶, місян хунча) з характэрнымі мядова-цытрусавымі нотамі. У апошнія гады ў Санься таксама пачалі высаджваць Цзінь Сюань (金萱, Тайча №12), што выклікае занепакоенасць сярод знаўцаў — распаўсюд новых культывараў можа прывесці да страты ўнікальнага «зялёна-бобовага» араматычнага профілю, уласцівага выключна Цын Сінь Гань Цзай.
• Збор: Асноўныя сезоны — вясна (春茶, chūnchá, сакавік — пачатак красавіка, да свята Цынмін — самая каштоўная сыравіна) і зіма (冬茶, dōngchá). Летняя сыравіна (5–8 месяцы) часта ідзе на вытворчасць чырвонага чаю (蜜香紅茶), калі лісце пашкоджана цыкадкай Jacobiasca formosana. Збор — уручную, па прынцыпе «цзянь я цзю цай» (見芽就採) — збіраюць пры з’яўленні першых пупышак, не чакаючы масавага раскрыцця.
• Стандарт збору: Для вышэйшых гатункаў — адна пупышка і адзін-два маладыя лісты (一心一葉, yī xīn yī yè; 一心二葉, yī xīn èr yè). Пупышкі павінны быць пакрытыя багатай белай варсінкай.
• Патрабаванні да сыравіны: Выключна кволыя, непашкоджаныя маладыя парасткі. Для элітных партый дзейнічае «стандарт аднаго дня»: увесь цыкл ад збору да фінальнай сушкі завяршаецца на працягу сутак.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:

• Рэгіён: Раён Санься размешчаны на паўночным захадзе Тайваня, у пагорыстай мясцовасці ля зліцця трох рэк, акружаны горнымі хрыбтамі. Плантацыі рассыпаны па спадзістых схілах і рачных далінах.
• Вышыня вырошчвання: 200–400 метраў над узроўнем мора. Асобныя ўчасткі ў паўднёва-заходняй зоне — да 500 м.
• Глебы: Пераважна кіслыя чырвоназёмы (pH 4,5–5,5), утвораныя ў выніку выпятрэння пясчанікаў, з падвышаным утрыманнем жалеза і мінеральных уключэнняў. Добры дрэнаж забяспечаны рачной сістэмай.
• Клімат: Субтрапічны мусонны, з высокай вільготнасцю паветра (сярэднегадавая >80%), багатымі ападкамі (каля 2000–2500 мм/год), мяккімі зімамі (сярэдняя тэмпература студзеня +15°C) і гарачым летам. Характэрныя ранішнія і вячэрнія туманы, якія ствараюць натуральнае рассейванне святла і зніжаюць ультрафіялетавую нагрузку на лісце.
• Асаблівасці: Практыкуецца сумеснае вырошчванне чаю з фруктовымі дрэвамі (персікі, хурма), якія служаць натуральным ветраахоўным экранам і, на думку мясцовых фермераў, могуць узбагачаць водар чаю тонкімі фруктовымі нюансамі. Шэраг гаспадарак перайшлі на арганічнае земляробства (без пестыцыдаў, мінімум угнаенняў), што падтрымліваецца мясцовай фермерскай асацыяцыяй. Да 2018 года галіна актыўна развівала кірунак экалагічнага чаяводства.

5. Тэхналогія Вытворчасці:

Тэхналогія вытворчасці Санься Бі Ло Чунь заснавана на метадзе абжаркі (炒菁, chǎoqīng), але ўключае важную рэгіянальную асаблівасць — кароткае падвяльванне, не ўласцівае класічнай вытворчасці зялёнага чаю, якое надае чаю большую салодкасць і мяккасць у параўнанні з кітайскімі аналагамі.

• Збор (採摘, cǎi zhāi): Ручны збор маладых парасткаў у раннія ранішнія гадзіны, пасля высыхання расы.
• Раскладанне / Падвяльванне (萎凋, wěidiāo): Кароткатэрміновае падвяльванне свежасабраных лістоў у памяшканні. Гэты этап — адметная рыса тайваньскай тэхналогіі: лісце кантактуе з паветрам, пачынаецца мяккае выпарэнне вільгаці і першасныя араматычныя ператварэнні. Менавіта гэтае падвяльванне робіць Санься Бі Ло Чунь больш мяккім і салодкім, чым тыповы кітайскі зялёны чай.
• Фіксацыя / «Забойства зеляніны» (殺菁, shāqīng): Абжарка пры высокай тэмпературы (~180°C) у вярчальным барабанным катле. Ферменты інактывуюцца, акісленне спыняецца, фармуюцца характэрныя прасмажаныя ноты. Дзякуючы таму, што абсталяванне аналагічнае абсталяванню для вытворчасці баачжуна (包種茶), фабрыкі Санься маюць адпрацаваную тэхнічную базу.
• Скручванне (揉捻, róuniǎn): Лісцю надаюць форму тугіх спіраляў з дапамогай спецыяльных ролераў з кантраляваным ціскам. Працэс імітуе ручное скручванне, але забяспечвае раўнамернасць формы. Белая варсінка на пупышках пры гэтым захоўваецца.
• Сушка (乾燥, gānzào): Фінальная сушка пры ўмеранай тэмпературы для зніжэння вільготнасці да стабільнага ўзроўню (<5%), фіксацыі формы і араматычнага профілю.
• Сартаванне (分級, fēnjí): Ручное і механічнае сартаванне па памеры спіраляў, цэльнасці ліста і зместу пупышак.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі:

• Знешні выгляд сухога ліста: Дробныя, шчыльна скручаныя спіралі ізумрудна-зялёнага колеру (碧綠, bìlǜ), пакрытыя прыкметнай белай варсінкай (白毫). Лісце візуальна крыху буйнейшае і шчыльнейшае, чым у кітайскага Дунцін Бі Ло Чунь.
• Водар сухога ліста: Яркі, высокі, з характэрным водарам зялёных бобоў мунг (綠豆仁香, lǜdòurén xiāng) — галоўная араматычная «візітная картка» Санься Бі Ло Чунь. Дадатковыя ноты: норы / марскія водарасці (海苔, hǎitái), каштаны (栗子, lìzi), цукровы трыснёг (甘蔗, gānzhè), пашавыя травы (牧草, mùcǎo), саладка (甘草, gāncǎo). Водар апісваецца як належны да «травяністага рэгістру» (草本調, cǎoběn diào).
• Водар настою: Захоўвае «зялёна-бобавы» профіль, дапоўнены лёгкімі кветкавымі і саладкаватымі нотамі. Водар высокі, чысты, устойлівы.
• Смак: Жывы, свежы (鮮爽, xiānshuǎng), з выяўленай прыроднай саладосцю (甘醇, gānchún) і шчыльным, акруглым целам (質厚, zhìhòu). Характэрная лёгкая вязкая свежасць, якая пераходзіць у доўгі салодкі паслясмак з цытрусавым адценнем — унікальны «сартавы характар» Цын Сінь Гань Цзай. У параўнанні з кітайскімі і японскімі зялёнымі чаямі, Санься Бі Ло Чунь прыкметна шчыльнейшы, насычанейшы і ўстойлівейшы да заварвання.
• Колер настою: Празрысты, светла-зялёны або зеленавата-жоўты (淡綠, dànlǜ), чысты, яркі. Захоўвае празрыстасць на працягу некалькіх заварак.
• Чайнае дно (завараны ліст): Кволыя, цэльныя маладыя лісточкі і пупышкі зялёнага колеру, якія цалкам раскрываюцца пасля некалькіх праліваў. Аднароднасць чайнага дна — паказчык якасці сыравіны.

7. Хімічны Склад:

• Поліфенолы (катэхіны): Высокае ўтрыманне, у тым ліку EGCG — асноўны антыаксідант зялёнага чаю.
• Амінакіслоты: Падвышанае ўтрыманне L-тэаніну дзякуючы веснавому збору і туманнаму мікраклімату. L-тэанін адказвае за саладосць смаку (умамі) і рэлаксуючы эфект.
• Алкалоіды: Умеранае ўтрыманне кафеіну, тэабраміну, тэафіліну.
• Хларафіл: Высокае ўтрыманне, якое забяспечвае ізумрудна-зялёны колер сухога ліста і настою.
• Цукры: Падвышанае ўтрыманне вольных цукроў (вынік веснавога збору і сартавой спецыфікі Цын Сінь Гань Цзай), якое ўзмацняе прыродную саладосць.
• Мінералы: Жалеза, калій, марганец, фтор — абумоўлены кіслымі чырвоназёмамі рэгіёна.
• Вітаміны: Вітамін C (да 200–250 мг/100 г), вітаміны групы B, вітамін E.

8. Карысныя Уласцівасці:

• Антыаксідантная абарона: Высокая канцэнтрацыя катэхінаў забяспечвае магутную абарону ад акісляльнага стрэсу.
• Паляпшэнне кагнітыўных функцый: Сінэргія L-тэаніну і кафеіну спрыяе мяккаму павышэнню канцэнтрацыі і яснасці розуму без нервовага пераўзбуджэння.
• Падтрымка абмену рэчываў: Спалучэнне кафеіну і катэхінаў садзейнічае паскарэнню метабалізму.
• Рэлаксуючы эфект: L-тэанін спрыяе зніжэнню трывожнасці і паляпшэнню настрою.
• Умацаванне імунітэту: Вітамін C і мінеральны комплекс падтрымліваюць ахоўныя функцыі арганізма.
• Ідэальны чай для халоднага заварвання: Дзякуючы высокаму ўтрыманню амінакіслот і цукроў, Санься Бі Ло Чунь выдатна раскрываецца ў тэхніцы халоднага настойвання (冷泡, lěng pào), што дазваляе атрымліваць карысныя ўласцівасці без страт ад тэрмічнага разбурэння вітамінаў.

9. Заварванне:

• Тэмпература вады: 85–90°C. Санься Бі Ло Чунь больш устойлівы да высокай тэмпературы, чым многія зялёныя чаі, але кіпень не рэкамендуецца.
• Колькасць чаю: 5 г на 200 мл вады для метаду праліваў (功夫泡法); 1 г на 100 мл для настойвання ў кубку; 1 г на 130 мл для халоднага заварвання.
• Посуда: Фарфоравая гайвань (蓋碗) — лепшы выбар; таксама падыходзяць фарфоравы чайнік і шкляная колба. Парадак перавагі: фарфор > кераміка > шкло.
• Працэс (метад праліваў):
  1. Прагрэйце посуд гарачай вадой.
  2. Засыпце сухі чай.
  3. Хуткая промыўка (20 секунд, 85°C) — дапушчальная і нават рэкамендуецца.
  4. Першы-другі праліў — па 20 секунд пры 85°C.
  5. Трэці праліў — 20 секунд пры 88°C.
  6. Наступныя пралівы — паступова павялічвайце час. Чай вытрымлівае 5–7 паўнавартасных праліваў.
• Халоднае заварванне (冷泡, lěng pào): 3 г чаю на 400 мл халоднай вады, настойваць у халадзільніку 4–8 гадзін. Гэты метад раскрывае асаблівую свежасць і салодкасць, характэрную для Санься Бі Ло Чунь, і з’яўляецца фірмовым спосабам падачы ў раёне.

10. Захоўванне:

Санься Бі Ло Чунь — зялёны чай, які патрабуе беражлівага захоўвання. Рэкамендуецца герметычная, непразрыстая ўпакоўка (вакуумныя фальгаваныя пакеты, бляшаныя або керамічныя банкі) у прахалодным, сухім месцы, удалечыні ад сонечнага святла і моцных пахаў. Для максімальнага захавання свежасці — у халадзільніку пры 0–5°C у надзейна герметызаванай упакоўцы. Аптымальны тэрмін спажывання — 6–12 месяцаў пасля збору; праз год водар і свежасць прыкметна зніжаюцца. Менавіта кароткі тэрмін захоўвання стаў адной з прычын, па якой фермерская асацыяцыя Санься пачала эксперыментаваць з вытворчасцю белага чаю з асенняй і зімовай сыравіны Цын Сінь Гань Цзай — белы чай, у адрозненне ад зялёнага, прыдатны для доўгай вытрымкі.

11. Цана і Падробкі:

Санься Бі Ло Чунь — чай высокага цэнавага сегмента. Кошт абумоўлены абмежаванай плошчай плантацый (~200 га), ручным зборам, кароткім сезонам нарыхтоўкі і эндэмічнасцю культывара. На тайваньскім рынку высокаякасны вясновы Санься Бі Ло Чунь каштуе ад 700 да 2000 тайваньскіх долараў (NT$) за 150 г. На міжнародным рынку — ад 25 да 50 USD за 100 г.

• Як пазбегнуць падробак:

  • Набывайце ў спецыялізаваных тайваньскіх прадаўцоў. Надзейны арыенцір — чай, адзначаны на штогадовым конкурсе «三峽優良茶碧螺春比賽» (праводзіцца фермерскай асацыяцыяй Санься).
  • Ацэньвайце знешні выгляд: сапраўдны Санься Бі Ло Чунь мае шчыльныя ізумрудныя спіралі з выражанай белай варсінкай. Занадта дробныя, аднародныя, ярка-зялёныя чаінкі без варсінак — магчымая падмена паўднёвакітайскім чаем.
  • Правярайце ключавы водар: характэрны «绿豆仁香» — водар бобоў мунг — візітная картка культывара Цын Сінь Гань Цзай. Адсутнасць гэтай ноты — сур’ёзная падстава для падазрэнняў.
  • Тэстуйце ўстойлівасць: сапраўдны Санься Бі Ло Чунь шчыльнейшы і ўстойлівейшы да заварвання, чым большасць кітайскіх зялёных чаёў; ён не «выдыхаецца» пасля 2–3 праліваў.
  • Сцеражыцеся падазрона нізкіх цэн: абмежаваная вытворчасць і ручная праца робяць танны «Санься Бі Ло Чунь» нерэалістычным.

12. Цікавыя Факты:

• Культывар Цын Сінь Гань Цзай (青心柑仔) — адна з батанічных загадак Тайваня: ён не сустракаецца ні ў адным іншым чайным раёне вострава, і яго паходжанне не ўдаецца вызначыць. Некаторыя даследчыкі мяркуюць, што ён быў завезены з Фуцзяні ў XVIII–XIX стагоддзях праз порт Даньшуй (淡水), але дакументальных пацверджанняў няма.
• Санься — адзіны раён Тайваня, які практыкуе прынцып «見芽就採» — «убачыў пупышку — збірай». У іншых тайваньскіх чайных рэгіёнах збор прывязаны да стадыі раскрыцця ліста, а не да з’яўлення пупышкі.
• З таго ж культывара Цын Сінь Гань Цзай у Санься вырабляюць не толькі бі ло чунь, але і тайваньскі лунцзін (龍井), а таксама «місян хунча» (蜜香紅茶) — мядовы чырвоны чай з лісця, падвергнутага ўкусам цыкадкі Jacobiasca formosana. Такім чынам, адзін культывар дае тры прынцыпова розных прадукты.
• Фабрыка Далёа (大寮製茶場), заснаваная ў 1924 годзе, была адной з найбуйнейшых чаяперапрацоўчых прадпрыемстваў Усходняй Азіі. Побач з ёй захавалася рэзідэнцыя дырэктара фабрыкі (1944 г.) у стылі японскай архітэктуры перыяду Сёва, цяпер — Чайны музей Далёа (大寮茶文館), адкрыты для публікі з 2015 года.
• Халоднае заварванне (冷泡) — фірмовы спосаб падачы Санься Бі Ло Чунь: у гарачае тайваньскае лета бутэлькі з халодным настоем сталі амаль такім жа сімвалам раёна, як і гарачы чай.

13. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі:

• Дунцін Бі Ло Чунь (洞庭碧螺春, Dòngtíng Bìluóchūn): Кітайскі «цёзка» з правінцыі Цзянсу. Вырабляецца з дробналістага культывара Дунціншань Сяо Е (洞庭山小葉). Водар — фруктова-кветкавы, з нотамі персіка і абрыкоса; смак — лёгкі, далікатны, з лёгкай даўкасцю. Тайваньскі Санься — шчыльнейшы, з бобова-травяным водарам, больш выяўленай саладосцю і значна большай устойлівасцю да заварвання.
• Тайваньскі Лунцзін (三峽龍井, Sānxiá Lóngjǐng): Вырабляецца з таго ж культывара Цын Сінь Гань Цзай, але ў плоскай форме. Лунцзін Санься славіцца формулай «色綠、香郁、味甘、形美» — «зялёны колер, багаты водар, салодкі смак, прыгожая форма». Адрозніваецца ад Бі Ло Чунь формай (плоскі vs спіральны) і больш акцэнтаванай гаркаватай ноткай з наступнай саладосцю (先苦後甘).
• Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井, Xīhú Lóngjǐng): Кітайскі класічны плоскі зялёны чай з каштанава-арэхавым профілем. У адрозненне ад тайваньскага Бі Ло Чунь, Лунцзін — больш сухі і «мінеральны», без выражанага бобовага водару.
• Японская Сенча (煎茶, Sencha): Прапараны (蒸製, zhēngzhì) зялёны чай з марскім, водарасцевым профілем. Санься Бі Ло Чунь — абсмажаны (炒製), з травяніста-бобовым характарам; ён менш «марскі» і больш «зямны» па смаку, а таксама прыкметна ўстойлівейшы да заварвання.

У заключэнне:

Санься Бі Ло Чунь — гэта не копія і не перайманне знакамітага кітайскага «цёзкі», а самабытны тайваньскі зялёны чай з уласным характарам, народжаным загадкавым эндэмічным культыварам і 260-гадовай гісторыяй чаяводства рэгіёна. Яго фірмовы водар бобоў мунг, жывая свежасць, шчыльная саладосць і дзіўная ўстойлівасць да заварвання вылучаюць яго сярод зялёных чаёў Азіі. Для тых, хто шукае зялёны чай з характарам — насычаны, запамінальны, здольны раскрывацца як у гарачым праліве, так і ў халодным настоі летняга дня — Санься Бі Ло Чунь стане яркім адкрыццём.