home · article

Цяньшань Люй Ча

Tiānshān lǜchá · 天山绿茶

Цяньшань Люй Ча — гістарычны зялёны чай з усходняй часткі правінцыі Фуцзянь, які прызнаны адным з лепшых узораў фуцзяньскага хунцыну (烘青, hōngqīng — зялёнага чаю, высушанага гарачым паветрам). Чай славіцца формулай «чатырох вартасцей»: высокі водар, насычаны смак, ізумрудны колер і ўстойлівасць да шматразовага заварвання (香高、味浓、色翠、耐泡). Акрамя самастойнага ўжывання, Цяньшань Люй Ча традыцыйна служыць асновай для высакаякасных язмінавых чаёў, у тым ліку знакамітага «Цяньшань Інь Хао» (天山银毫).

1. Класіфікацыя і Паходжанне:

Тып: Зялёны чай (неферментаваны). Падкатэгорыя — хунцын люй ча (烘青绿茶, hōngqīng lǜchá) — зялёны чай, высушаны гарачым паветрам (у адрозненне ад чаацын — абсмажанага на патэльні).
Катэгорыя: Гістарычны знакаміты чай Кітая (历史名茶, lìshǐ míngchá); рэгіянальны чай з ахоўваным геаграфічным пазначэннем (地理标志产品, dìlǐ biāozhì chǎnpǐn).
Паходжанне: Кітай, правінцыя Фуцзянь (福建, Fújiàn), горад Ніндэ (宁德, Níngdé), раён Цзяачэн (蕉城区, Jiāochéng Qū). Зона вытворчасці ахоплівае горны масіў Цяньшань на стыку паветаў Ніндэ, Гуцянь (古田, Gǔtián) і Піннань (屏南, Píngnán).
Геаграфічныя каардынаты: Прыблізна 26°40′–26°58′ пн.ш., 119°08′–119°20′ у.д. Галоўныя вяршыні Цяньшань Дзін Шань (天山顶山, 1134 м) і Цяньшань (天山, 1104 м).

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:

Гісторыя. Чайная традыцыя Цяньшаня сыходзіць каранямі ў эпоху Усходняй Цзінь (东晋, Dōng Jìn, IV ст. н. э.): пры раскопках 1999 года ў раёне сучаснага Ніндэ былі знойдзены 12 старажытных чайных прадметаў, якія пацвярджаюць існаванне чайнай культуры ў тую эпоху. У «Сінь Тан шу» (新唐书, «Новая кніга Тан», раздзел «Геаграфіі») паказана, што ўжо ў 940–945 гг. раён Ніндэ пастаўляў да двара лацзянь ча (腊面茶, làmiàn chá — «васковы» прасаваны чай). У эпоху Сун (宋, 960–1279) тут выраблялі туаньча (团茶) і бінча (饼茶), а таксама «малочны» і «драконавы» чаі. Каля 1781 года цяньшаньскі «芽茶» (яча — «пунькавы чай») быў уключаны ў рэестр гунча (贡茶, gòngchá — «паднясенняў двару»).

Паўднёвасунскі паэт Лу Ю (陆游, Lù Yóu, 1125–1210) у зборніку «Цзяньнань шы гао» (剑南诗稿) згадваў чай з гэтага рэгіёну, які тады быў вядомы пад імем «Чжыці ча» (支提茶, Zhītí chá) — па назве будыйскага манастыра Чжыці Шань. У эпоху Мін (明) імператар Юнлэ (永乐, правіў 1402–1424) надаў паўночнаму піку Чжыці тытул «Цянься ды і шань» (天下第一山, «Першая гара Паднябеснай»), і чай паступова пачаў называцца «цяньшаньскім». Як самастойны брэнд назва «Цяньшань Люй Ча» ўпершыню зафіксавана ў 1940 годзе ў фуцзяньскім статыстычным выданні «Фуцзянь чаньча чжунлэй чжы яньцзю» (福建产茶种类之研究).

Пасля адкрыцця порта Саньдуао (三都澳) у 1898 годзе цяньшаньскі зялёны чай і вырабленыя на яго аснове язмінавыя чаі масава экспартаваліся ў Англію, ЗША, краіны Паўднёва-Усходняй Азіі і на ўнутраны рынак (Цяньцзінь, Шанхай, Гуанчжоу). У перыяд 1982–2000 гг. Цяньшань Люй Ча пяць разоў займаў першае месца сярод зялёных чаёў Фуцзяні на правінцыйных конкурсах, а язмінавыя чаі на яго аснове ў 1988–1989 гг. атрымалі вышэйшую нацыянальную ўзнагароду ў катэгорыі кветкавых чаёў.

Назва. Цяньшань (天山) — горны хрыбет на захадзе раёна Цзяачэн, арыентаваны з паўночнага захаду на паўднёвы ўсход, працягласцю каля 10 км. Люй ча (绿茶) — «зялёны чай». Літаральна: «Зялёны чай [з гор] Цяньшань». Гістарычна горы былі вядомыя як Цы Фэн (七峰, «Сем вяршынь»), а чай меў назву «Цы Фэн Ча» (七峰茶).

Культурнае значэнне. Цяньшань Люй Ча з’яўляецца візітнай карткай чайнай культуры ўсходняй Фуцзяні (闽东, Mǐndōng). Знакаміты чаязнавец Чжан Цяньфу (张天福, Zhāng Tiānfú, 1910–2017) напісаў каліграфічнае прысвячэнне: «Цяньшань Люй Ча — водар і смак, адзіныя ў сваім родзе» (天山绿茶，香味独珍). У 2023 годзе брэнд «Цяньшань Люй Ча» ацэньваўся ў 26,51 млрд юаняў у рамках сістэмы ацэнкі публічных чайных брэндаў Кітая. Раён Цзяачэн носіць тытул «Чжунго Мін Ча Чжы Сян» (中国名茶之乡, «Радзіма знакамітага чаю Кітая»).

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:

Від: Camellia sinensis var. sinensis.
Сорт / Культывар: Традыцыйная сыравінная база — мясцовая папуляцыйная пасадка (群体种, qúntǐ zhǒng), вядомая ў побыце як «цайча» (菜茶, càichá — «агародны чай»), — дробналіставыя кусты, адаптаваныя да горнага тэруару на працягу стагоддзяў. З 1960-х гадоў у чайную зону ўкаранёны таксама палепшаныя культывары групы Дабайча (大白茶, Dàbáichá) і высокаараматныя сарты. У раёне Цзяачэн знойдзена найбуйнейшае ў правінцыі Фуцзянь дзікарослае чайнае дрэва: вышыня 3,5 м, дыяметр кроны 5,2 м, дыяметр ствала ля асновы 0,53 м.
Збор: Пераважна вясной (красавік — пачатак мая). Элітныя партыі «Лэймін» (雷鸣, «Гром») збіраюць у перыяд першых веснавых навальніц; «Мінцянь» (明前) — да свята Цынмін (清明, ~5 красавіка); «Цынмін» і «Гуюй» (谷雨) — па аднайменных сезонах.
Стандарт збору: Пунька і 1–2 маладыя лісты пачатковай стадыі раскрыцця (一芽一二叶初展, yī yá yī-èr yè chūzhǎn). Для вышэйшых грэйдаў — выключна адзінкавыя пунькі або «адна пунька — адзін ліст» (一芽一叶).
Патрабаванні да сыравіны: Сыравіна павінна быць цэлай, свежай, без механічных пашкоджанняў і перагрэву. Дастаўка ад плантацыі да цэху — у найкарацейшыя тэрміны.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:

Рэльеф: Горны масіў Цяньшань (天山) — хрыбет на стыку мацерыковага схілу і ўзбярэжжа Усходне-Кітайскага мора, які падзяляе басейны некалькіх горных рэк. Сем галоўных пікаў перавышаюць 1500 м. Ядро чайнай зоны — «Чжэн Цяньшань» (正天山, «сапраўдны Цяньшань») — размешчана на вышынях 900–1100 м вакол вёсак Цепінкэн (铁坪坑), Вай Цяньшань (外天山), Лі Цяньшань (里天山) і Ліпін (梨坪).
Вышыня вырошчвання: 900–1100 м (ядро); чайныя сады больш шырокай зоны — ад 500 да 1100 м.
Клімат: Субтрапічны мусонны. Сярэднегадавая тэмпература каля 15 °C. Сярэднегадавая колькасць ападкаў каля 1900 мм. Сутачныя перапады тэмпературы на вяршынях дасягаюць 16–18 °C, што спрыяе назапашванню араматычных рэчываў і амінакіслот у лісце.
Мікраклімат: Горы пастаянна ахутаны туманам і воблакамі (云雾, yúnwù), што забяспечвае высокую вільготнасць паветра і багатае рассеянае асвятленне — ідэальныя ўмовы для фарміравання далікатнай, багатай амінакіслотамі сыравіны.
Глебы: Пясчаныя суглінкі (砂质壤土, shāzhì rǎngtǔ), багатыя гумусам і слабакіслыя (pH 4,5–5,5). Глыбокі глебавы пласт, наяўнасць горных ручаёў забяспечваюць добры дрэнаж і мінеральнае харчаванне.
Экалогія: Чайныя сады размешчаны сярод натуральных лясоў, на скальных уступах і па схілах цяснін. Тэрыторыя ніколі не падвяргалася прамысловаму ўздзеянню; экасістэма захоўвае першапачатковы характар. У апошнія гады раён праводзіць праграму замены хімічных угнаенняў арганічнымі і поўнай адмовы ад сінтэтычных пестыцыдаў.

5. Тэхналогія Вытворчасці:

Цяньшань Люй Ча належыць да хунцын (烘青) — зялёных чаёў, высушаных гарачым паветрам. Традыцыйная тэхналогія апісваецца формулай «І лян, і чаа, эр жоу, эр бэй» (一晾、一炒、二揉、二焙 — «адно падвяльванне, адна абсмажка, два скручванні, дзве сушкі»). Сучасная вытворчасць перайшла на механізаваны працэс, захаваўшы базавую паслядоўнасць.

Збор (采摘, cǎizhāi): Ручны збор у ранішнія гадзіны. Сыравіна дастаўляецца да цэху ў бамбукавых кошыках, не дапускаючы ўшчыльнення і нагрэву.
Раскладка-падвяльванне (摊晾, tānliáng): Свежасабраны ліст раскладваюць тонкім пластом у цені на бамбукавых падонах для выраўноўвання вільготнасці і пачатковага выпарвання «зялёнай сырасці». Працягласць — каля 30–60 хвілін у залежнасці ад надвор’я.
Фіксацыя / «забойства зеляніны» (杀青, shāqīng): Ключавы этап. Традыцыйна — ручная апрацоўка ў распаленай патэльні (铁锅): ліст перакідаюць і перагортваюць, пакуль не з’явіцца характэрны чайны водар і ліст не стане мяккім. Тэмпература патэльні — 200–220 °C. У сучаснай вытворчасці ўжываюць ролікавыя або барабанныя шацын-машыны. Мэта — інактывацыя аксідазы, захаванне зялёнага колеру і фарміраванне асновы водару.
Першаснае скручванне (揉捻, róuniǎn): Пасля кароткачасовага астуджэння ліст скручваюць, раскрываючы клетачны сок і фармуючы тугія палоскі. Традыцыйна — рукамі, метадам катання і штурхання (搓团推揉). Прамежкавае размінанне (解块, jiě kuài) прадухіляе зліпанне.
Паўторнае скручванне і фармоўка (复揉 / 做形, fù róu / zuòxíng): Ліст паўторна апрацоўваецца ў цёплай патэльні для больш шчыльнай скруткі і набыцця характэрнай формы — тугіх, прамых, тонкіх палосак з прыкметным белым пушком.
Першасная сушка / маа хо (毛火, máohuǒ): Сушка гарачым паветрам пры павышанай тэмпературы (каля 100–110 °C) для хуткага зніжэння вільготнасці да 15–20 %.
Фінальная сушка / цзу хо (足火, zúhuǒ): Дасушаванне пры паніжанай тэмпературы (60–80 °C) для давядзення вільготнасці да ≤ 6 % і поўнага раскрыцця водару. Менавіта на гэтым этапе фармуецца характэрная для хунцыну мяккасць і «чысціня» профілю.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі:

Знешні выгляд сухога ліста: Тугія, роўныя, прамыя палоскі (条索细长匀整, tiáosuǒ xìcháng yúnzhěng), моцныя і шчыльныя. Колер — яркі ізумрудна-зялёны (翠绿, cuìlǜ). На паверхні выразна бачны белы пушок (白毫, báiháo). Агульнае ўражанне — акуратныя, стройныя «коп’і» з серабрыстым адлівам.
Водар сухога ліста: Высокі і ўстойлівы (香气浓久清高). Пераважаюць чыстыя каштанава-арэхавыя ноты, характэрныя для хунцын-чаёў, дапоўненыя лёгкімі адценнямі кветак — якія нагадваюць водар архідэі чжуланьхуа (珠兰花, zhūlánhuā — хларантуса).
Водар настою: Свежы, чысты, кветачна-каштанавы. Архідэйныя ноты больш выразныя, чым у сухім лісце. Водар «трохмерны» — раскрываецца хвалямі пры астыванні кубка.
Смак: Паўнацельны, густы (醇厚, chúnhòu), з выражанай саладосцю. Свежасць і «сакавітасць» (鲜爽, xiānshuǎng) дапаўняюцца лёгкай звязальнай структурай. Паслясмак — доўгі, з нарастаючай зваротнай саладосцю хуэйгань (回甘, huígān), якая нагадвае свежую аліву (鲜橄榄, xiān gǎnlǎn). Смак устойлівы да шматразовых праліваў.
Колер настою: Ярка-зялёны, які пераходзіць у ізумрудны (碧绿, bìlǜ), празрысты, з выражаным бляскам. Адзін з элементаў знакамітай «формулы трох зялёных» (三绿, sān lǜ): зялёны ліст, зялёны настой, зялёнае дно.
Чайнае дно (завараны ліст): Дагледжана-зялёнае, мясістае, мяккае (嫩绿肥厚柔软). Лісце раскрываецца раўнамерна, захоўваючы цэласнасць — прыкмета акуратнай апрацоўкі.

7. Хімічны Склад:

Поліфенолы (茶多酚, chá duōfēn): Утрыманне ў сухім лісце — 15–22 % (тыпова для высакагорных фуцзяньскіх хунцын-чаёў). Асноўны кампанент — кацехіны, сярод якіх пераважае эпігалакацехінгалат (EGCG). Высокае ўтрыманне поліфенолаў забяспечвае выражанае антыаксідантнае дзеянне і характэрную структуру смаку.
Амінакіслоты (氨基酸, ānjīsuān): Павышанае ўтрыманне ў параўнанні з сярэднім значэннем для зялёных чаёў рэгіёну — каля 3,5–4,5 % ад сухой вагі. Асноўны кампанент — L-цеанін (L-茶氨酸), які фармуе умамі-саладосць і «сакавітасць» настою. Высокі ўзровень амінакіслот абумоўлены вышынёй вырошчвання, багатымі туманамі і значным перападам дзённых і начных тэмператур.
Алкалоіды: Кафеін (咖啡碱, kāfēi jiǎn) — каля 3–4 % ад сухой вагі; тэабрамін і тэафілін — у следавых колькасцях.
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы (水浸出物, shuǐ jìnchūwù): Не менш за 45 % — высокі паказчык, які сведчыць пра насычанасць смаку.
Вітаміны: C (аскарбінавая кіслата — адзін з найбольш высокіх паказчыкаў сярод чаёў дзякуючы мінімальнай ферментацыі), B₂ (рыбафлавін), E (такаферолы), K, фоліевая кіслата.
Мінералы: Калій, магній, фосфар, цынк, марганец, фтор, селен (у следавых колькасцях, вар’іруецца па мікразонах).
Эфірныя алеі і араматычныя злучэнні: Ліналаол, гераніёл, нерол, цыс-3-гексенол — фармуюць кветкава-каштанавы профіль водару, характэрны для хунцын-апрацоўкі.

8. Карысныя Ўласцівасці:

Антыаксідантнае дзеянне: Высокае ўтрыманне кацехінаў (асабліва EGCG) забяспечвае магутную нейтралізацыю свабодных радыкалаў і абарону клетак ад акісленчага стрэсу.
Танізавальны і кагнітыўны эфект: Спалучэнне кафеіну і L-цеаніну дае мяккі, устойлівы пад’ём канцэнтрацыі без рэзкіх пікаў і спадаў. L-цеанін спрыяе генерацыі альфа-хваль галаўнога мозгу, што асацыюецца са станам «спакойнай засяроджанасці».
Падтрымка сардэчна-сасудзістай сістэмы: Поліфенолы зялёнага чаю спрыяюць нармалізацыі ўзроўню халестэрыну і падтрыманню эластычнасці сасудаў.
Страваванне: Умераныя дозы зялёнага чаю стымулююць перыстальтыку і сакрэцыю стрававальных ферментаў; таніны аказваюць мяккае звязальнае дзеянне.
Умацаванне зубоў і дзёсен: Утрыманне фтору і кацехінаў спрыяе падаўленню карыесагенных бактэрый.
Імунамадулявальнае дзеянне: Поліфенолы і вітамін C падтрымліваюць ахоўныя функцыі арганізма.
Метабалізм: Зялёны чай спрыяе ўзмацненню тэрмагенезу і акіслення тлушчаў, што можа падтрымліваць кантроль масы цела.
Процімікробныя ўласцівасці: Кацехіны праяўляюць бактэрыястатычнае дзеянне ў адносінах да шэрагу патагенных мікраарганізмаў.

9. Заварванне:

Тэмпература вады: 80–85 °C. Для найбольш далікатных партый (адзінкавыя пунькі, раннявеснавы збор) — 75–80 °C. Залішняя тэмпература разбурае амінакіслоты і надае гаркату.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл (еўрапейскі стыль); 5–7 г на гайвань 100–120 мл (гунфу-стыль).
Посуд: Фарфоравая гайвань (盖碗, gàiwǎn) — аптымальны выбар: не ўбірае водары і дазваляе кантраляваць праліў. Шкляная шклянка (玻璃杯, bōli bēi) — для візуальнага задавальнення: цяньшаньскі ліст эфектна «танцуе» у вадзе. Фарфоравы збанок — для настойвання большага аб’ёму.
Працэс (гунфу-стыль):

Падагрэць гайвань і кубкі кіпнем, зліць ваду.
Засыпаць 5–7 г чаю, даць лісту «прачнуцца» ў рэшткавым цяпле 15–20 секунд, удыхнуць водар.
Першы праліў: уліць ваду 80–85 °C, настаяць 15–20 секунд, зліць.
Другі — трэці пралівы: 10–15 секунд.
Наступныя пралівы: паступова павялічваць час на 5–10 секунд.
Колькасць праліваў: 5–8 (высакаякасныя партыі вытрымліваюць да 10).

Еўрапейскі стыль: 3 г на 150–200 мл, настойваць 1,5–2,5 хвіліны. Пры з’яўленні гаркаты — паменшыць час або знізіць тэмпературу.
Шклянка (бэйпаа, 杯泡): 3 г на 200 мл шкляную шклянку. Заліць на траціну — пачакаць 30 секунд — даліць да поўнага. Піць, не зліваючы цалкам, даліваючы па меры ўжывання.

10. Захоўванне:

Тэмпература: Аптымальна — халадзільнік, 0–5 °C, у герметычнай упакоўцы. Дапушчальна — прахалоднае месца (да 10 °C) удалечыні ад крыніц цяпла.
Тара: Герметычныя фальгіраваныя пакеты з вакуумнай упакоўкай, бляшаныя слоікі з шчыльным вечкам або керамічныя чайніцы з сіліконавым ушчыльняльнікам. Шкло дапушчальнае толькі непразрыстае.
Ворагі чаю: Святло, вільгаць, іншыя пахі, кісларод, цяпло. Не захоўваць побач са спецыямі, кавай, бытавой хіміяй.
Тэрмін: Для максімальнага раскрыцця смаку — ужыць на працягу 6–12 месяцаў пасля вытворчасці. Пры правільным захоўванні ў холадзе — да 18 месяцаў без істотнай страты якасці.

11. Кошт і Падробкі:

Каштоўнасная катэгорыя: Сярэдні і прэміяльны сегмент сярод кітайскіх зялёных чаёў. Асаблівы грэйд (特级, tèjí) веснавога збору — ад 800–1000 юаняў/цзінь (500 г) і вышэй. Першы грэйд — 600–900 юаняў/цзінь. Масавыя сарты для язмінавых блендаў — значна танней.
Фактары кошту: Сезон збору (ранняя вясна — максімальны кошт), грэйд сыравіны, прыналежнасць да «Чжэн Цяньшань» (正天山) — ядру зоны вытворчасці, ручны або машынны збор, рэпутацыя гаспадаркі.
Як пазбегнуць падробак:
- Набываць у правераных пастаўшчыкоў, якія маюць сертыфікат геаграфічнага ўказання (地理标志).
- Правяраць «формулу трох зялёных»: сапраўдны Цяньшань Люй Ча павінен дэманстраваць зялёны ліст, зялёны настой і зялёнае дно без бура-жоўтых тонаў.
- Ацэньваць водар: аўтэнтычны чай мае ўстойлівы, чысты каштанава-кветкавы профіль без «перагрэтых» або штучных нот.
- Асцярожна ставіцца да падазрона нізкіх коштаў — масавая падмена сыравінай з суседніх рэгіёнаў (не з зоны Цяньшань) сустракаецца часта.
- Звяртаць увагу на дату вытворчасці: нясвежы чай губляе «тры зялёныя» і набывае цьмяна-жоўтыя тоны.

12. Цікавыя Факты:

Цяньшань у Фуцзяні не мае ніякага дачынення да знакамітага Цяньшаня ў Цэнтральнай Азіі (Сінцзян). Супадзенне назваў часам уводзіць у зман нават кітайскіх спажыўцоў — чайныя эксперты не раз адзначалі гэты казус.
Традыцыйная класіфікацыя цяньшаньскіх чаёў паражае разнастайнасцю: па сезоне збору адрознівалі «Лэймін» (雷鸣, «Гром»), «Мінцянь» (明前), «Цынмін» (清明), «Гуюй» (谷雨); па форме ліста — «Цюэшэ» (雀舌, «Вераб’іны язычок»), «Фэнмэй» (凤眉, «Брыво фенікса»), «Фэн’янь» (凤眼, «Вока фенікса»), «Чжэньмэй» (珍眉, «Каштоўнае брыво»). Многія з гэтых форм былі страчаны, але з 1980-х гадоў шэраг з іх адноўлены.
Элітны «Лэймін ча» (雷鸣茶) вырабляюць з пунькаў, сабраных у перыяд першых вясновых навальніц. Пры заварванні пунькі вертыкальна выплываюць і завісаюць у кубку накшталт вясновых парасткаў — відовішча, якое высока цэняць эстэты.
У 1874 годзе брытанскі місіянер Хатчынсан, які пабываў у гарах блізу Ніндэ, апісаў убачаныя тэрасныя чайныя плантацыі як «гіганцкія, падобныя да цукровых галоў» — ужо тады маштаб чайнай гаспадаркі зрабіў на яго моцнае ўражанне.
У лепшыя гады пачатку XX стагоддзя праз порт Саньдуао (三都澳) экспартавалася да 30 % усяго чаю, што вывозіўся з Кітая, — і значная частка гэтага аб’ёму прыпадала на цяньшаньскі зялёны чай і яго язмінавыя вытворныя.

13. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі:

Цяньшань Люй Ча (天山绿茶) супраць Сінь Ян Маа Цзянь (信阳毛尖, Xìnyáng Máojiān): Абодва — высакагорныя зялёныя чаі з багатым пушком. Аднак Сінь Ян Маа Цзянь — чаацын (абсмажаны), з больш выражанымі каштанавымі нотамі і лёгкай даўкасцю; Цяньшань Люй Ча — хунцын (сушка гарачым паветрам), што дае больш мяккі, кветкавы профіль. Цяньшаньскі чай традыцыйна мацнейшы і больш устойлівы да праліваў.
Цяньшань Люй Ча (天山绿茶) супраць Хуаншань Маа Фэн (黄山毛峰, Huángshān Máofēng): Абодва — хунцын-чаі з горным тэруарам. Хуаншань Маа Фэн мае больш лёгкае цела і далікатныя кветкавыя ноты з адценнем архідэі; Цяньшань Люй Ча шчыльнейшы, магутнейшы ў смаку (醇厚) і валодае больш устойлівым водарам. Цяньшаньскі чай цэніцца як выдатная аснова для язмінавых блендаў, у той час як Маа Фэн ужываюць пераважна ў чыстым выглядзе.
Цяньшань Люй Ча (天山绿茶) супраць Тайпін Хоу Куй (太平猴魁, Tàipíng Hóukuí): Радыкальна адрозныя па форме: Тайпін Хоу Куй — буйныя, плоскія, доўгія лісты; Цяньшань — тонкія тугія палоскі з пушком. Хоу Куй — архідэйны водар і мяккі, масляністы смак; Цяньшань — больш структураваны, «моцны» зялёны чай з каштанавымі акцэнтамі.
Цяньшань Люй Ча (天山绿茶) супраць Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井, Xīhú Lóngjǐng): Лун Цзін — чаацын плоскай формы з бабова-каштанавым водарам; Цяньшань — хунцын палоскападобнай формы з кветкава-каштанавым профілем. Лун Цзін больш знакаміты і даражэйшы, але Цяньшань выйграе па ўстойлівасці настою і прыдатнасці для шматразовых праліваў.

У заключэнне:

Цяньшань Люй Ча — адзін з тых чаёў, якія незаслужана застаюцца ў цені вялікіх «дзесяці знакамітых». За яго сціплай вядомасцю стаіць амаль паўтары тысячы гадоў чайнай гісторыі, унікальны горны тэруар усходняй Фуцзяні і майстэрства пакаленняў, якія ператваралі «зеляніну гор Цяньшань» у гарманічны, паўнацельны і ўстойлівы напой. Яго «тры зялёныя» — ізумрудны ліст, празрысты нефрытавы настой і далікатнае яшмавае дно — захапляюць вока, а каштанава-архідэйны водар і доўгая зваротная саладосць хуэйгань робяць кожны праліў ціхім задавальненнем. Цяньшань Люй Ча выдатна падыходзіць для штодзённага чаяпіцця: ён не патрабуе цырыманіяльнай абстаноўкі, аднолькава добры ў гайвані і шкляной шклянцы, узнагароджвае мяккай вадой і цярплівай увагай — і пры гэтым шчодра аддае свой смак да апошняга праліву.