home · article

Цяньтайшань Юньуча

Tiāntáishān yúnwùchá · 天台山云雾茶

Цяньтайшань Юньуча — адзін з найстаражытнейшых зялёных чаёў Кітая, з гісторыяй культывавання, якая налічвае больш за 1700 гадоў. Гэты «воблачна-туманны чай» з гор Цяньтай у правінцыі Чжэцзян займае выключнае месца ў сусветнай чайнай культуры: менавіта адсюль чайнае насенне і тэхналогіі былі перанесены ў Японію і Карэю, а пазней — да берагоў возера Сіху, дзе нарадзіўся знакаміты Лун Цзін. Цяньтай па праву носіць тытулы «Вытоку чаю Цзяннань» (江南茶源) і «Прабацькі чаю Японіі і Карэі» (韩日茶祖).

1. Класіфікацыя і Паходжанне:

Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá). Паўабсмажаны-паўсушоны (半炒半烘, bàn chǎo bàn hōng) — з перавагай абсмажвання. Неферментаваны, ступень акіслення мінімальная.
Катэгорыя: Гістарычны знакаміты чай правінцыі Чжэцзян (浙江历史名茶). Адзін з чатырох гістарычных знакамітых чаёў Чжэцзяна. Прадукт з абароненым геаграфічным указаннем (中国国家地理标志产品, зарэгістраваны ў 2010 годзе). Унесены ў пералік «Кітайскія знакамітыя чаі» (《中国名茶》) пад шостым нумарам.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江省), гарадская акруга Тайчжоу (台州市, Táizhōu shì), павет Цяньтай (天台县, Tiāntái xiàn). Чай вырабляецца на горных вяршынях масіва Цяньтай, найбольш услаўленым лічыцца чай з галоўнай вяршыні — Хуадзін (华顶, Huádǐng, 1098 м), таму гістарычна яго таксама называюць Хуадзін Юньуча (华顶云雾茶) або проста Хуадзін ча (华顶茶).
Геаграфічныя каардынаты: 28°57′–29°21′ пн.ш., 120°41′–121°16′ у.д. (вобласць абароненага наймення, якая ахоплівае 15 пасёлкаў і валасцей павета Цяньтай).

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:

Гісторыя: Цяньтайшань Юньуча мае адну з самых старажытных задакументаваных гісторый сярод усіх кітайскіх зялёных чаёў.

Пачатак культывавання чаю на гары Цяньтай адносяць да канца эпохі Усходняя Хань (канец II — пачатак III стст. н.э.). Згодна з «Поўным апісаннем гор Цяньтай» (《天台山全志》), даоскі майстар Гэ Сюань (葛玄, Gě Xuán, 164–244 гг.) «заклаў чайны сад на гары Хуадзін» (葛玄植茶之圃已上华顶山). Гэты сад, вядомы як «Чайны сад Бессмяротнага Гэ» (葛仙茗圃, Gě Xiān míng pǔ), лічыцца найстарэйшым дакументальна пацверджаным рукатворным чайным садам у рэгіёне Цзяннань — яму больш за 1700 гадоў.

У перыяд Паўднёвых і Паўночных дынастый (420–589 гг.) будыйскі настаўнік Чжыі (智顗, Zhìyǐ, 538–597 гг.), заснавальнік школы Цяньтай, практыкаваў на гары Хуадзін «адмову ад віна і сядзячую медытацыю, піў чай для бадзёрасці». Яго вучань Чжыцзан (智藏, Zhìzàng) падносіў гэты чай імператару Суй Ян-дзі для лячэння хваробы — адзін з ранніх прыкладаў выкарыстання чаю ў медыцынскіх мэтах пры імператарскім двары.

У эпоху Тан «чайны святы» Лу Юй (陆羽, Lù Yǔ) запісаў у «Каноне чаю» (《茶经》): «Тайчжоу, павет Шыфэн — [чай], народжаны ля Чычэна, роўны [чаю] з Шэчжоу» (台州始丰县生赤城者，与歙同), ставячы цяньтайскі чай нароўні з услаўленымі чаямі Аньхоя.

Ключавым момантам сусветнай чайнай гісторыі стала перадача чайнай культуры з Цяньтай у Японію і Карэю. У 804 годзе японскі манах Сайцё (最澄, Saichō) прыбыў на Цяньтайшань вывучаць будызм і, вярнуўшыся на радзіму, прывёз чайнае насенне, якое высадзіў на гары Хіэй (比叡山) — так з’явіўся знакаміты «Чайны сад Хіёсі» (日吉茶園). У эпоху Паўднёвая Сун манах Эйсай (栄西, Eisai, 1141–1215 гг.) двойчы наведваў Цяньтайшань, прывёз у другі раз метады культывавання і апрацоўкі чаю і напісаў знакаміты трактат «Запіскі аб піцці чаю для падтрымання здароўя» (《喫茶養生記》, Kissa Yōjōki), у якім усклікаў: «Чай ёсць цудоўны лек, які дорыць доўгае жыццё» (茶是養生之仙薬，延年益寿之妙術). Эйсая называюць «японскім Лу Юем».

У эпоху Паўночная Сун чай з Цяньтайшань быў уключаны ў рэестр паднашэнняў трону (贡茶). Паэт Сун Цы (宋祁) уславіў яго радком: «Будыйская нябесная раса цячэ каштоўна і далёка» (佛天雨露流珍远). Гэты выраз стаў крылатым, і за чаем замацавалася паэтычнае мянушка «Раса нябёсаў Буды, нектар з садоў Імператара» (佛天雨露，帝苑仙浆).

У перыяд Цын знаўца чаю Пэн Ін (彭颖) у «Запісцы аб чаі з гары Хуадзін» (《记华顶茶说》) пісаў: «Наш тайваньскі Хуадзін узвышаецца сярод дзесяці тысяч гор, воблакі і туманы клубяцца, і нараджаецца цудоўны чай… ні Цзяньсі, ні Лоцзе не могуць з ім параўнацца».

У найноўшай гісторыі: у 1979 годзе Цяньтайшань Юньуча ўключаны ў першую групу гістарычных знакамітых чаёў правінцыі Чжэцзян, якія аднаўляюцца. У 2010 годзе атрымана дзяржаўная рэгістрацыя геаграфічнага ўказання (地理标志证明商标). У 2012 годзе тэхніка вытворчасці ўнесена ў рэестр нематэрыяльнай культурнай спадчыны правінцыі Чжэцзян.
Назва: Цяньтайшань (天台山) — горны масіў ва ўсходнім Чжэцзяне, свяшчэнная гара даасізму і будызму школы Цяньтай. Юньу (云雾) — «воблакі і туман», указанне на характэрныя для высакагор’я кліматычныя ўмовы, у якіх расце чай. Ча (茶) — «чай». Поўная назва літаральна: «Воблачна-туманны чай з гор Цяньтай». Гістарычная альтэрнатыўная назва — Хуадзін Юньуча (华顶云雾茶), па галоўнай вяршыні масіва.
Культурнае значэнне: Цяньтайшань Юньуча — не проста рэгіянальны чай, а адзін з найважнейшых вузлоў сусветнай чайнай гісторыі. Гара Цяньтай з’яўляецца вытокам «чайнага марскога шляху» (茶叶海上之路): ад старажытнага Цяньтай праз сталіцу царства Юэ — Шаосін — да порта Мінчжоу (сучасны Нінбо) і далей праз мора ў Японію. Чайнае насенне з Цяньтай не толькі стала асновай японскай чайнай культуры, але і, па ўстояным меркаванні, трапіўшы ў раён Ханчжоу ў перыяд Паўднёвых дынастый, пасля дало пачатак Сі Ху Лун Цзін. Сувязь чаю з будызмам школы Цяньтай спарадзіла ўнікальны рытуал «паднашэнне чаю архатам» (罗汉供茶, Luóhàn gòng chá) у манастыры Фангуан на каменным мосце Шылян, які быў перанесены ў японскі манастыр Эйхэйдзі і захоўваецца там дагэтуль.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:

Від: Camellia sinensis var. sinensis.
Сорт / Культывар: Мясцовая папуляцыйная разнавіднасць (群体种, qúntǐ zhǒng) — гістарычна склаўшаяся генетычная сумесь ліній, адаптаваных да высакагорнага халоднага клімату Цяньтайшань. Кусты валодаюць высокай марозаўстойлівасцю і кароткім вегетацыйным перыядам, але даюць парасткі з павышаным утрыманнем амінакіслот.
Збор: Толькі вясновы (春茶). З-за высакагорнага халоднага клімату (сярэднегадавая тэмпература на Хуадзін — 12,2°C) пупышкі распускаюцца значна пазней, чым у раўнінных раёнах. Пачатак збору — пасля Сяомань (小满, «Малое напаўненне», прыкладна 20–22 мая), што на 3–4 тыдні пазней за большасць чжэцзянскіх зялёных чаёў. Паводле цынскіх крыніц, манахі на Хуадзін збіралі чай «абавязкова каля Ліся» (立夏, «Пачатак лета»), «бо месца гэта халоднае, і [чай] спее пазней».
Стандарт збору: Адна пупышка і адзін-два лісты ў пачатковай стадыі раскрыцця (一芽一叶至一芽二叶初展).
Патрабаванні да сыравіны: Парасткі павінны быць моцнымі, з багатым белым пушком. Для захавання ўнікальнага характару чаю збіраюць выключна вясновы флэш — летнія і асеннія зборы не праводзяцца.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:

Рэльеф і геаграфія: Горны масіў Цяньтай працягнуўся з паўночнага ўсходу на паўднёвы захад, злучаючы хрыбет Сяньсялін з архіпелагам Чжоушань, і служыць водападзелам рэк Цааэцзян і Юнцзян. Галоўная вяршыня — Хуадзін (华顶峰, 1098 м), акружаная кольцам пікаў, «нібы пялёсткі лотаса, а Хуадзін — іх вяночак» (状如百叶莲花，华顶正当花之顶). Чайныя сады размешчаны пераважна на вышынях 800–900 м, размеркаваны невялікімі ўчасткамі сярод лесу.
Вышыня вырошчвання: 600–1098 м. Лепшыя партыі — з 800–900 м вакол вяршыні Хуадзін і знакамітага грота Гуйюньдун (归云洞, «Грот вяртання аблокаў»), побач са старажытным «Чайным садам Бессмяротнага Гэ».
Клімат: Высакагорны, суровы. Сярэднегадавая тэмпература ў зоне Хуадзін — каля 12,2°C (на ўзроўні павета — 17,1°C). Гадавая колькасць ападкаў — каля 1900 мм. Чатыры сезоны ахінуты шчыльнымі туманамі, узімку частыя снегапады. Мясцовыя жыхары кажуць: «На Хуадзін няма шостага месяца [г.зн. лета]; падзьме зімовы вецер — і адразу снег» (华顶山上无六月，冬来阵风便下雪). Такі суровы клімат запавольвае вегетацыю, але спрыяе назапашванню амінакіслот і араматычных рэчываў.
Глебы: Горныя пясчана-сугліністыя глебы (砂质壤土, shāzhì rǎng tǔ), глыбокія і ўрадлівыя, з высокім утрыманнем арганічнага рэчыва. Кіслая рэакцыя (pH 4,5–6,0), узбагачаныя мінеральнымі элементамі — цынкам і селенам.
Агратэхніка: Гістарычна чайныя кусты высаджваліся размеркавана, невялікімі групамі сярод высокаствольных дрэў — крыптамерый (柳杉), залатых сосен (金钱松), рададэндранаў і бамбука, якія фармуюць натуральныя ветраахоўныя «экраны» ад высакагорных вятроў. Узімку глебу ўкрываюць бамбукавым лісцем і сухой травой для захавання вільгаці і дадатковага ўгнаення. Сучасныя плантацыі таксама вядуцца экалагічным метадам — у 2022 годзе ўвесь павет Цяньтай прайшоў сертыфікацыю як база «зялёнай» сельскагаспадарчай прадукцыі правінцыі.

5. Тэхналогія Вытворчасці:

Цяньтайшань Юньуча гістарычна быў чыстым абсмажаным зялёным чаем (炒青绿茶), аднак у працэсе мадэрнізацыі тэхналогія была адаптавана ў паўабсмажана-паўсушоны тып (半炒半烘), з перавагай абсмажвання. Апрацоўка праводзіцца ўручную.

Раскладка свежага ліста (鲜叶摊放 — xiān yè tānfàng): Сабраную сыравіну раскладваюць тонкім слоем у ветраным памяшканні для выраўноўвання вільгаці і пачатку развіцця водару.
Фіксацыя пры высокай тэмпературы (高温杀青 — gāowēn shāqīng): «Забойства зеляніны» праводзіцца пры высокай тэмпературы для поўнага прыпынення ферментатыўных працэсаў і фарміравання асновы водару. Выкарыстоўваецца патэльня-вок.
Абмахванне і раскладка для астуджэння (煽热摊凉 — shān rè tānliáng): Гарачы ліст хутка раскладваюць і абмахваюць для зніжэння тэмпературы, прадухіляючы «запарванне» і пажаўценне.
Лёгкае скручванне (轻揉 — qīng róu): Мяккае ручное скручванне-расціранне (搓揉, cuō róu) для разбурэння клетачнай структуры і фарміравання формы без лішняга пашкоджання парасткаў.
Першасная сушка (初烘 — chū hōng): Падсушванне для зніжэння вільготнасці да прамежкавага ўзроўню.
Паўторнае астуджэнне (煽热摊凉): Яшчэ адзін цыкл абмахвання і раскладкі.
Абсмажванне ў воку (入锅炒制 — rù guō chǎozhì): Фарміраванне канчатковай формы і смаку, прасушванне з адначасовым «вывядзеннем пушку» (提毫, tíháo) — пры вярчэнні ў воку белы пушок на паверхні ліста ўстае і робіцца прыкметным.
Нізкатэмпературная фінальная сушка (低温辉焙 — dīwēn huī bèi): Завяршальная дасушка пры паніжанай тэмпературы для стабілізацыі вільготнасці, фіксацыі водару і забеспячэння захаванасці.
Астуджэнне і ўпакоўка (稍凉装箱): Гатовы чай злёгку астуджваюць і герметычна ўпакоўваюць.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі:

Знешні выгляд сухога ліста: Тонкі, шчыльна скручаны, злёгку выгнуты (细紧弯曲, xìjǐn wānqū). Парасткі моцныя, з багатым белым пушком (芽毫壮实显露). Колер — насычаны ізумрудна-зялёны з бляскам (翠绿光润).
Водар сухога ліста: Высокі і чысты (清高, qīnggāo), з арэхава-каштанавымі адценнямі (栗香, lìxiāng). Характэрна ўстойлівасць водару — ён не рассейваецца хутка.
Водар настою: Інтэнсіўны, высокі, доўгі (高锐浓郁持久). Каштанавы тон дапаўняецца далікатнай саладкавата-кветкавай нотай. У лепшых партыях з Хуадзін водар апісваюць як «падобны да архідэі» (芳味如兰).
Смак: Паўнацелы і насычаны (浓厚, nónghòu), адначасова свежы і «чысты» (鲜爽清冽, xiānshuǎng qīngliè). Выразная салодкасць (甘甜, gāntián), якая адчуваецца ўжо з першага глытка. Мінімальная горыч і даўкасць. Паслясмак — працяглы, зваротная салодкасць (回甘, huígān) прыходзіць хутка і мякка. Чай добра вытрымлівае шматразовае заварванне — «тры заваркі, а водар не вычэрпваецца» (冲泡三次尤有余香).
Колер настою: Далікатны жоўта-зялёны, празрысты і яркі (嫩绿明亮 / 嫩黄清澈).
Чайнае дно (завараны ліст): Далікатнае, раўнамернае, ярка-зялёнае з бляскам (嫩匀绿明). Парасткі раскрываюцца цалкам, дэманструючы якасную сыравіну.

7. Хімічны Састаў:

Поліфенолы (茶多酚): Утрыманне ўмеранае для высакагорнага зялёнага чаю — арыенціровачна 16–22%. Паніжаны ўзровень катэхінаў у параўнанні з раўніннымі чаямі абумоўлены вышынёй, нізкімі тэмпературамі і рассеяным святлом, што і тлумачыць мяккі, нямоцны смак. Асноўныя катэхіны: EGCG, ECG, EGC.
Амінакіслоты (氨基酸): Павышанае ўтрыманне — адна з ключавых асаблівасцей высакагорнага воблачна-туманнага тэруара. Пераважае L-тэанін, які вызначае «свежую салодкасць» і рэлаксацыйны кампанент. Паводле крыніцы, утрыманне амінакіслот істотна вышэйшае за сярэдняе для зялёных чаёў рэгіёну.
Кафеін (咖啡碱): Тыповы ўзровень для зялёных чаёў — каля 2,5–3,5% сухой вагі. У спалучэнні з высокім L-тэанінам забяспечвае мяккае танізаванне без рэзкага нервовага ўзбуджэння.
Вітаміны: Вітамін C (павышанае ўтрыманне дзякуючы беражлівай паўабсмажанай тэхналогіі), вітаміны групы B (B₁, B₂), вітамін E.
Мінеральныя рэчывы: Цынк, селен (характэрныя для горных глеб Цяньтай), калій, марганец, фтор.
Эфірныя алеі і араматычныя злучэнні: Каштанавы водар фарміруецца піразінамі і фуранавымі злучэннямі пры абсмажванні. Кветкавае адценне — ліналаол, гераніол. Працяглая ўстойлівасць водару звязана з камбінацыяй абсмажвання і фінальнай нізкатэмпературнай сушкі.

8. Карысныя Ўласцівасці:

Мяккае танізаванне і яснасць розуму: Высокае ўтрыманне L-тэаніну ў спалучэнні з кафеінам дае спакойную, засяроджаную бадзёрасць — ідэальны чай для медытатыўных практык, чым і тлумачыцца яго шматвяковая сувязь з будызмам.
Антыаксідантная абарона: Катэхіны і вітамін C сумесна забяспечваюць нейтралізацыю свабодных радыкалаў.
Падтрымка стрававання: Поліфенолы стымулююць сакрэцыю стрававальных ферментаў, спрыяючы расшчапленню тлушчаў.
Сардэчна-сасудзістая падтрымка: Рэгулярнае ўжыванне зялёнага чаю з высокім утрыманнем катэхінаў можа спрыяць нармалізацыі ўзроўню халестэрыну і артэрыяльнага ціску.
Умацаванне імунітэту: Вітамін C, поліфенолы і мікраэлементы (цынк, селен) аказваюць агульнаўмацавальнае дзеянне.
Падтрымка кагнітыўных функцый: L-тэанін спрыяе генерацыі α-хваль мозгу, паляпшаючы канцэнтрацыю і памяць.
Супрацьзапаленчае дзеянне: Катэхіны, асабліва EGCG, валодаюць супрацьзапаленчымі ўласцівасцямі.
Супрацьпаказанні: Не рэкамендуецца нашча (таніны могуць раздражняць слізістую страўніка). Пры адчувальнасці да кафеіну — ужываць у першай палове дня.

9. Заварванне:

Тэмпература вады: 75–85°C. Для найбольш далікатнай сыравіны (特级, адна пупышка) — 75–80°C. Кіпень катэгарычна не рэкамендуецца: пры тэмпературы вышэй за 85°C разбураецца хларафіл, настой жаўцее, з’яўляецца грубая горыч.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл (суадносіны 1:50). Для гайвані: 5 г на 100–120 мл.
Посуд: Шкляная шклянка (玻璃杯) — рэкамендаваны варыянт, які дазваляе назіраць прыгожае раскрыццё парасткаў. Фарфоравая гайвань (盖碗) для больш кантраляванага заварвання.
Працэс:
1. Прагрэць посуд гарачай вадой, зліць.
2. Засыпаць чай у шклянку.
3. Рэкамендуецца метад «верхняй заліўкі» (上投法, shàng tóu fǎ): спачатку напоўніць шклянку вадой да 70% аб’ёму, затым апусціць чай і дазволіць яму павольна «апусціцца» скрозь ваду.
4. Першая заварка — вытрымаць 2–3 хвіліны. Для гайвані: папярэдняе апалоскванне (润茶) — 5 секунд, першы праліў — 20–30 секунд.
5. Пры заварванні ў шклянцы піць, калі выпіта ⅓ — даліваць ваду (метад «трох даліваў»).
6. Колькасць заварак: 3–5 (у шклянцы), да 5–6 (у гайвані). Водар захоўваецца і на трэцяй заварцы.

10. Захоўванне:

Умовы: Герметычная ўпакоўка — фальгіраваны пакет унутры бляшанага або алавянага слоіка. Ахова ад святла, вільгаці і пабочных пахаў.
Тэмпература: Аптымальна — халадзільнік, 0–5°C, пры строгай герметызацыі. Для бягучага спажывання (да 2 месяцаў) — прахалоднае цёмнае месца.
Тэрмін захоўвання: Найлепшы смак — у першыя 6–12 месяцаў пасля вытворчасці. Новы чай рэкамендуецца вытрымаць 10–15 дзён у закрытай упакоўцы для «зняцця агню» (褪火气) перад ужываннем. Пасля адкрыцця ўпакоўкі — ужыць на працягу 2–3 тыдняў для захавання свежасці водару.

11. Цана і Падробкі:

Цэнавая катэгорыя: Шырокі дыяпазон. Звычайны Цяньтайшань Юньуча — ад 200 юаняў за 500 г. Чай з Хуадзін вышэйшага грейда — ад 1000 юаняў і вышэй. Цана залежыць ад канкрэтнай вышыні паходжання, грейда сыравіны і рэпутацыі вытворцы.
Як пазбегнуць падробак:
- Праверка формы: Сапраўдны Цяньтайшань Юньуча — тонкі, злёгку выгнуты, з багатым белым пушком. Грубыя, тоўстыя, плоскія лісты — прыкмета падмены.
- Ацэнка водару: Сапраўдны каштанавы тон з чыстай «высокай» нотай. Калі водар цьмяны, «травяністы» або з пабочнымі пахамі — чай няякасны або падроблены.
- Праверка настою: Далікатна-зялёны або далікатна-жоўты, празрысты і яркі. Цёмны або мутны настой — прыкмета старога чаю або парушэння тэхналогіі.
- Устойлівасць заварвання: Сапраўдны чай захоўвае водар на 3-й і нават 4-й заварцы. Хуткая страта смаку — прыкмета падмены сыравінай з больш нізкіх раёнаў.
- Паходжанне: Патрабуйце пацверджанне з зоны абароненага геаграфічнага ўказання (павет Цяньтай, 15 паселішчаў). Чай, які прадаецца пад гэтым імем, але выраблены за межамі ахоўнай зоны, не з’яўляецца сапраўдным.

12. Цікавыя Факты:

Гэ Сюань, які заклаў «Чайны сад Бессмяротнага Гэ» на гары Хуадзін каля 238 года н.э. (三国吴赤乌元年), быў не будыстам, а даоскім майстрам. Такім чынам, Цяньтайшань Юньуча — рэдкі прыклад чаю, народжанага на стыку двух вялікіх духоўных традыцый Кітая: даасізму (Гэ Сюань) і будызму (Чжыі, школа Цяньтай).
Рытуал «паднашэнне чаю архатам» (罗汉供茶), які зарадзіўся ў манастыры Фангуан на каменным мосце Шылян (石梁), быў дэталёва апісаны японскім манахам Дзёдзін (成寻, Jōjin) у 1072 годзе (эпоха Паўночная Сун) і затым перанесены ў Японію, дзе захоўваецца дагэтуль у манастыры Эйхэйдзі (永平寺).
Па ўстоянай версіі, менавіта чайнае насенне з Цяньтайшань, распаўсюдзіўшыся на поўдзень у раён Ханчжоу ў перыяд Паўднёвых дынастый, пасля дало пачатак Сі Ху Лун Цзін — самаму знакамітаму зялёнаму чаю свету. Калі гэтая сувязь верная, Цяньтай можна назваць «дзядулем Лун Цзіна».
З-за высакагорнага халоднага клімату збор чаю на Хуадзін пачынаецца толькі пасля Сяомань (канец мая), калі ў большасці чаявытворчых раёнаў Чжэцзяна вясновы сезон ужо завершаны. Гэта робіць Цяньтайшань Юньуча адным з самых «позніх» вясновых зялёных чаёў Кітая.
Да 2020-х гадоў павет Цяньтай мае 10,3 тыс. му (каля 6870 га) чайных садоў, гадавая вытворчасць складае звыш 3000 тон, а чайная індустрыя ўключае больш за 200 прадпрыемстваў з агульнай гадавой выручкай звыш 4,5 млрд юаняў, з’яўляючыся першай апорнай галіной сельскай гаспадаркі павета.

13. Параўнанне з іншымі «воблачна-туманнымі» чаямі:

Лушань Юньуча (庐山云雾茶, Lúshān Yúnwùchá): Класічны «воблачна-туманны» чай з правінцыі Цзянсі. Абодва чаі — высакагорныя, з павышаным утрыманнем амінакіслот і каштанавым водарам. Аднак Лушань Юньу ча звычайна мае больш выяўленую кіслінку і «моцны» характар, тады як Цяньтайшань Юньуча славіцца больш глыбокай салодкасцю і большай мяккасцю. Па заўвазе крыніц, Цяньтайшань Юньуча пераўзыходзіць Лушань Юньуча «дадатковым слоем чуньсян (醇香, чуньхоу/醇厚 салодка-шчыльнага водару)».
Сі Ху Лун Цзін (西湖龙井, Xīhú Lóngjǐng): Меркаваны «нашчадак» цяньтайскага чайнага насення. Лун Цзін — плоскі, абсмажаны пры больш высокай тэмпературы, з бобова-каштанавым водарам і алеістай тэкстурай. Цяньтайшань Юньуча — паўабсмажаны-паўсушоны, скручаны, з больш далікатнай тэкстурай і выяўленай салодкасцю, абумоўленай высакагорным тэруарам.
Хуаншань Мао Фэн (黄山毛峰, Huángshān Máo Fēng): Таксама высакагорны чай з горнай сістэмы, ахінутай туманамі. Мао Фэн лягчэйшы, далікатнейшы, з кветкавымі нотамі; Цяньтайшань Юньуча шчыльнейшы і насычанейшы, з больш выяўленым каштанавым тонам.
Эньшы Юй Лу (恩施玉露, Ēnshī Yùlù): Адзін з нешматлікіх кітайскіх пропарваемых зялёных чаёў. Юй Лу дае больш «травяністы», зялёны профіль з яўным умамі; Цяньтайшань Юньуча з яго абсмажваннем — больш «цёплы», з выяўленым каштанавым водарам.

У заключэнне:

Цяньтайшань Юньуча — гэта чай, за якім стаіць без перабольшання ўся гісторыя чайнай культуры Усходняй Азіі. З «Чайнага саду Бессмяротнага Гэ» на вяршыні Хуадзін цягнуцца ніткі да японскага чайнага саду Хіёсі, да карэйскіх чайных традыцый, да самога Лун Цзіна. Але нават калі адцягнуцца ад велічнай гісторыі і проста ўзяць кубак: тонкія выгнутыя парасткі ў белым пушку, што павольна апускаюцца скрозь гарачую ваду; далікатны зеленавата-жоўты настой; чысты каштанавы водар, у якім чуецца водгук векавых туманаў; мяккі, поўны, салодкі смак, які не сыходзіць і на трэцяй заварцы, — усё гэта робіць Цяньтайшань Юньуча адным з самых высакародных і недаацэненых зялёных чаёў Кітая.