home · article

Цяньчжу Цзянь Хаа

Tiānzhù jiàn háo · 天柱剑毫

Цяньчжу Цзянь Хаа — зялёны чай са старажытным радаводам, які расце на схілах гары Цяньчжу (天柱山, Tiānzhù shān) — «Нябеснага слупа», адной з самых знакамітых вяршыняў Аньхоя. Чай з гэтых мясцінаў усхвалялі Лу Юй, Лі Бо і Шэнь Ко; страчаны на некалькі стагоддзяў, ён быў створаны нанова ў 1985 годзе пры ўдзеле выдатнага чаяведа Чэнь Чуаня (陈椽, Chén Chuán) і адразу ж атрымаў званне аднаго з «дзесяці новых знакамітых чаёў Кітая». Плоская, мечападобная форма чаінкі, густы белы ворс і глыбокі архідэйны водар робяць яго аздобай аньхойскай чайнай школы.

1. Класіфікацыя і Паходжанне:

Тып: Зялёны чай (неферментаваны). Асноўны метад фіксацыі — смажанне ў воке (炒青, chǎoqīng); фінальная стадыя — прапяканне (烘干, hōnggān). Адносіцца да тыпу «смажаных і прапечаных» зялёных чаёў (炒烘结合型绿茶), што адрознівае яго ад чыста смажаных (як Лун Цзін) або чыста прапечаных (як Хуаншань Маа Фэнг).
Катэгорыя: Новы знакаміты чай Кітая (中国新名茶, Zhōngguó xīn míngchá) — з 1985 года. Рэгіянальны чай з ахоўваемым паходжаннем;区域公用品牌 (рэгіянальны публічны брэнд) горада Цяньшань.
Паходжанне: Кітай, правінцыя Аньхой (安徽, Ānhuī), г. Аньцын (安庆, Ānqìng), гарадскі павет Цяньшань (潜山市, Qiánshān shì). Вырабляецца ў горным масіве Цяньчжушань і прылеглых раёнах — пасёлкі Шуйхоу (水吼镇, Shuǐhǒu zhèn), Цяньчжушань (天柱山镇) і шэраг іншых. Старажытная назва рэгіёну — Шучжоу (舒州, Shūzhōu).
Геаграфічныя каардынаты: Прыблізна 30.73° пн.ш., 116.57° у.д. (цэнтр горада Цяньшань). Галоўны пік Цяньчжу — 30°43′ пн.ш., 116°27′ у.д., вышыня 1 489,8 м.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:

Гісторыя: Чайная гісторыя гары Цяньчжу налічвае больш за тысячу гадоў. Ужо ў «Чайным каноне» (《茶经》, Chá Jīng) Лу Юя (陆羽, Lù Yǔ), складзеным у эпоху Тан (唐, 760-я гг.), чай з Сячжоу (峡州) і Шучжоу (舒州) згадваецца сярод найлепшых. У танскім трактаце «Запіскі слуг кухні» (《膳夫经手录》, Shànfū jīngshǒu lù) гаворыцца: «Шучжоу, чай з Цяньчжу, — моцны і імклівы, салодкі і водарны,醇美». Легенда апавядае, што танскі першы міністр Лі Дэюй (李德裕, Lǐ Déyù), вядомы знаўца чаю, спецыяльна прасіў шучжоускага душы даслаць яму «Цяньчжу Фэнг Ча» (天柱峰茶). У «Нататках ля ручая сноў» (《梦溪笔谈》, Mèngxī Bǐtán) Шэнь Ко (沈括, Shěn Kuò) з эпохі Сун (宋) зазначае: «Старажытныя, разважаючы пра чай, называлі толькі Янсянь, Гучжу, Цяньчжу і Мэндынь» — тым самым ставячы Цяньчжу Ча ў адзін шэраг з трыма іншымі вялікімі чаямі. У «Хроніцы павета Цяньшань» (《潜山县志》, Qiánshān xiànzhì) запісана: «Горны чай настолькі водарны сам па сабе, што не мае патрэбы ні ў якім абкурванні; збіраюць яго ў Гуюй, і ён не саступае Лунтуаню і Цюэшэ». Аднак пасля эпох Тан і Сун Цяньчжу Ча паступова знік з чайнай сцэны — па нявысветленых прычынах.

Адраджэнне адбылося ў канцы XX стагоддзя. У 1978 годзе група спецыялістаў сельскагаспадарчага бюро павета Цяньшань пачала працу па аднаўленні знакамітага чаю. Першапачаткова прадукт назвалі «Цыфэн» (奇峰, Qífēng — «Цудоўны пік»), паводле радка са верша Лі Бо (李白, Lǐ Bái): «Цудоўныя пікі нараджаюць цудоўныя воблакі» (奇峰出奇云). Пасля назва змянілася на «Цынсюэ» (晴雪, Qíngxuě — «Ясны снег»), што адсылала да густога белага ворсу на паверхні чаінак і да знакамітага пейзажу «Цяньчжу Цынсюэ» (天柱晴雪, «Ясны снег на Цяньчжу»). Нарэшце, у 1985 годзе, па рэкамендацыі выдатнага чаяведа, прафесара Аньхойскага сельскагаспадарчага інстытута Чэнь Чуаня (陈椽, Chén Chuán, 1908–1999), які асабіста выехаў на чайную ферму Сяхэ (下河茶场, Xiàhé cháchǎng) для кіравання вытворчасцю, чай атрымаў канчатковую назву «Цяньчжу Цзянь Хаа» — «Нябесны слуп: меч і ворс». Чэнь Чуань прапанаваў дадаць у працэс формоўкі прыёмы «搭» (dā — «накладанне») і «提毫» (tíháo — «вывядзенне ворсу»), а таксама настаяў на трохступеньчатай сушцы. У маі 1985 года на першым агульнанацыянальным конкурсе знакамітых чаёў у Нанкіне Цяньчжу Цзянь Хаа заняў першае месца сярод «дзесяці новых знакамітых чаёў Кітая» (全国十大新名茶). Групу стваральнікаў склалі чатыры чалавекі: Гэ Цзычжэн (葛子政), Сун Хайкуань (宋海宽), Ван Дуньлай (汪顿来) і Лі Сянлі (李向利) — двое вопытных аграномаў і двое маладых выпускнікоў чайнага факультэта Аньхойскага сельскагаспадарчага інстытута.

Сёння горад Цяньшань мае 120 000 му (~8 000 га) чайных плантацый з гадавой вытворчасцю каля 3 500 тонаў і сукупным коштам чайнай галіны ~650 млн юаняў. «Цяньчжу Цзянь Хаа» з’яўляецца рэгіянальным публічным брэндам і візітнай карткай Цяньшаня.

Назва: Цяньчжу (天柱, Tiānzhù) — «Нябесны слуп»: назва гары, чый галоўны пік «нібы слуп, які падпірае небасхіл». Цзянь (剑, jiàn) — «меч»: чаінка плоская, прамая і завостраная, нагадвае лязо мяча, а форма натхнёная сілуэтам Сунь-цзы Фэна (笋子峰) — «Бамбукавага парастка», аднаго з пікаў Цяньчжушаня. Хаа (毫, háo) — «ворс»: густы белы пушок, які пакрывае паверхню чаінкі. Поўная назва: «Меч і ворс з Нябеснага слупа».
Культурнае значэнне: Гара Цяньчжу — адно з свяшчэнных месцаў кітайскай культуры. У эпоху Хань яна была паўднёвым Свяшчэнным пікам (南岳, Nányuè) — гэты тытул пазней перайшоў да гары Хэншань у Хунані. Ханьскі імператар У-дзі (汉武帝, Hàn Wǔdì) у 106 г. да н.э. асабіста здзейсніў узыходжанне і ахвярапрынашэнне на Цяньчжу. Даосы называлі яе «Чатырнаццатай дабрадатнай пячорай» (第十四洞天, dì shísì dòngtiān). Лі Бо (李白) пісаў: «Цудоўныя пікі нараджаюць цудоўныя воблакі, цудоўныя дрэвы тояць цудоўную энергію; бязмоўная гара Вань-гун, грозна ўзвышаючыся, радуе людзей». Горад Цяньшань (старажытная назва — Вань, 皖) даў імя ўсёй правінцыі: «Аньхой» скарочана — «Вань» (皖), і гэтае слова ўзыходзіць да старажытнага царства Вань, сталіца якога размяшчалася менавіта тут. У 2011 годзе Цяньчжушань атрымаў статус Сусветнага геапарка ЮНЕСКА. Чай «Цяньчжу Цзянь Хаа», такім чынам, нясе ў сабе шматслойнае культурнае пасланне: ад старажытных ахвярапрынашэнняў і танскай паэзіі да сучаснага навуковага чаяведання.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:

Від: Camellia sinensis var. sinensis.
Гатунак / Культывар: Мясцовыя папуляцыйныя гатункі (群体种, qúntǐ zhǒng) — генетычна разнастайныя насаджэнні, адаптаваныя да горных умоў Цяньчжушаня на працягу стагоддзяў. Кусты сярэднярослыя, са шчыльнай аблісцеласцю і выражаным апушэннем пупышак.
Збор: Раннявеснавы: пачатак — Цынмін (清明, пачатак красавіка), асноўны перыяд — Гуюй (谷雨, ~20 красавіка). Працягласць сезону збору абмежаваная: высакагорны рэльеф і прахалодны клімат затрымліваюць вегетацыю.
Стандарт збору: Адна пупышка і адзін ліст (一芽一叶, yī yá yī yè), даўжыня парастка 3–3,5 см. Для масавых партый дапускаецца адна пупышка і два лісты. Збор выключна ручны.
Патрабаванні да сыравіны: Парастак павінен быць цэлым, свежым, без механічных пашкоджанняў. Белы ворс на пупышцы — абавязковая прыкмета якаснай сыравіны.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:

Гара Цяньчжу — усходні працяг хрыбта Дабешань (大别山, Dàbiéshān), размешчаны на стыку горнай і раўніннай зон Аньхоя. Раён адрозніваецца выражанай вертыкальнай занальнасцю.

Вышыня вырошчвання: Асноўныя плантацыі — вышэй за 500 м над узроўнем мора, у зоне пастаянных аблокаў і туманоў. Галоўны пік — 1 489,8 м. Воблачнасць — да 180 дзён у годзе.
Клімат: Сярэдне-субтрапічны мусонны. Сярэднегадавая тэмпература — каля 16,3 °C (на прамежкавых вышынях) і ~9,5 °C на вяршыні. Сярэднегадавая колькасць ападкаў — больш за 1 900 мм. Безмарозны перыяд — ~235 дзён. Лясны покрыў — 97–98 %, утрыманне адмоўных іонаў у паветры — утрая вышэй за вышэйшы нацыянальны стандарт (I узровень). Рэгіён называюць «зялёнымі лёгкімі паўднёвага захаду Ваня» (皖西南绿肺).
Глебы: Горныя жоўтыя і бурыя лясныя глебы на гранітнай аснове. Кіслыя (pH 4,5–5,5), добра дрэнаваныя, багатыя арганічнымі рэчывамі і мінераламі. Геалагічная ўнікальнасць Цяньчжушаня — найбуйнейшае ў свеце агаленне звышвысокабарычнай метамарфічнай зоны — забяспечвае спецыфічны мінеральны профіль глеб.
Агратэхніка: Плантацыі размяшчаюцца пераважна ў лясных масівах, на натуральных палянах і тэрасах. Штучнае зацяненне не патрабуецца — яго забяспечваюць аблокі і навакольны лес. Экалагічнае вядзенне: адсутнасць хімічных угнаенняў і пестыцыдаў на лепшых участках. Горад Цяньшань мае статус «2022 года — раён маштабнага развіцця чайнай галіны» і «раён ключавой чайнай вытворчасці», прысвоены Кітайскай асацыяцыяй чайнага абароту.

5. Тэхналогія Вытворчасці:

Цяньчжу Цзянь Хаа вырабляецца па камбінаванай тэхналогіі «смажанне + прапяканне» (炒烘结合), распрацаванай у 1978–1985 гадах і ўдасканаленай пры ўдзеле прафесара Чэнь Чуаня. Ключавыя асаблівасці: плоская мечападобная форма, багаты белы ворс і трохступеньчатая сушка.

Раскладка / падвяльванне (摊青 — tānqīng): Свежы ліст раскладваецца тонкім слоем у прахалодным, ветрываным памяшканні для выраўноўвання вільготнасці і пачатку фармавання водару.
Фіксацыя зеляніны (杀青 — shāqīng): Смажанне ў воке пры тэмпературы 160–130 °C (пачатковая тэмпература высокая, паступова зніжаецца). Загрузка — ~250 г на вок. Спачатку — энергічнае страсванне (抖炒, dǒuchǎo) для раўнамернага прагрэву; калі з’явіцца чысты водар, пачынаюць распраўленне (理条, lǐtiáo). Працягласць — 6–8 хвілін.
Формоўка / стварэнне «мяча» (做形 — zuòxíng): Самы характэрны этап. Ліст фармуецца ў плоскую, прамую, завостраную чаінку, якая нагадвае лязо мяча. Выкарыстоўваюцца прыёмы: распраўленне, страсванне, пераварочванне, прымінанне (理、抖、翻、捺), а таксама «搭» (dā — «накладанне»), рэкамендаванае Чэнь Чуанем. Тэмпература вока стабілізуецца на ~50 °C. Працягласць — каля 15 хвілін.
Вывядзенне ворсу (提毫 — tíháo): Калі форма чаінкі ў асноўным зафіксаваная, чай бяруць у далоні і мяккімі, раўнамернымі рухамі расціраюць, каб белы ворс аддзяліўся ад паверхні ліста і стаў бачным. Гэта надае чаю яго фірмовы «заснежаны» выгляд. Працэс працягваецца да дасягнення ~80 % сухасці, пасля чаго чай выкладваюць для астывання на ~30 хвілін.
Сушка (烘焙 — hōngbèi): Трохступеньчатая, па рэкамендацыі Чэнь Чуаня:
1. Пачатковая сушка (初烘, chūhōng): ~80 °C, 5–10 хвілін. Аб’ём — дзве загрузкі фіксацыі на адзін кошык.
2. Прамежкавая сушка (复烘, fùhōng): ~70 °C, 10–15 хвілін. Два кошыкі пачатковай сушкі аб’ядноўваюцца ў адзін.
3. Фінальная сушка (足烘, zúhōng): ~50 °C, 60–90 хвілін, да поўнага высыхання. Аб’ём — два кошыкі прамежкавай сушкі.
Сартаванне і пакаванне (拣剔整形 — jiǎntī zhěngxíng): Выдаленне сцяблоў, абломкаў, нестандартных чаінак. Герметычнае пакаванне.

6. Органалептычныя Характарыстыкі:

Знешні выгляд сухога ліста: Плоскія, прамыя, завостраныя чаінкі, якія нагадваюць маленькія мячы (扁平挺直似剑, biǎnpíng tǐngzhí sì jiàn). Колер — ізумрудна-зялёны, раўнамерны (色翠匀齐, sè cuì yúnqí). Багаты белы ворс (毫显, háo xiǎn) пакрывае паверхню, надаючы серабрыстае адценне.
Пах сухога ліста: Высокі, чысты, з выражанай кветкавай нотай — тонкі архідэйны адценне (兰花香, lánhuā xiāng), характэрны для горных аньхойскіх чаёў. Фон — свежы, зялёны, без «сырых» або травяністых тонаў.
Водар настою: Элегантны, устойлівы (花香清雅持久, huāxiāng qīngyǎ chíjiǔ). Архідэйная нота раскрываецца паўней, суправаджаючыся лёгкай саладкасцю і адчуваннем горнай свежасці.
Смак: Насычаны, паўнацельны (醇厚, chúnhòu), са зваротнай саладкасцю (回甜, huítián). Першы глыток — шчыльны, «важкі» у роце (入口浓醇, rùkǒu nóngchún); праходжанне праз горла — асвяжальнае (过喉鲜爽, guòhóu xiānshuǎng); паслясмак — доўгі, з рэшткавым водарам і саладкасцю (口留余香、回味甘甜).
Колер настою: Ярка-зялёны, празрысты, з лёгкім ізумрудным ззяннем (碧绿明亮, bìlǜ míngliàng).
Чайнае дно (завараны ліст): Раўнамернае, далікатна-зялёнае, свежае (匀整嫩鲜, yúnzhěng nèn xiān). Лісце суцэльнае, пругкае, з добра адрознай пупышкай.

7. Хімічны Склад:

Поліфенолы (茶多酚): Умеранае ўтрыманне — характэрнае для высакагорных зялёных чаёў з павышаным утрыманнем амінакіслот. Кацехіны (EGCG, ECG, EC) забяспечваюць антыаксідантную актыўнасць і лёгкую даўкасць, збалансаваную саладкасцю.
Амінакіслоты (氨基酸): Павышанае ўтрыманне — вынік высакагорнага становішча (500+ м), частых туманоў і рассеянага асвятлення. L-тэанін (L-茶氨酸) — ключавая амінакіслата, якая вызначае мяккасць, саладкасць і «умамі»-падобны адценне смаку.
Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы (水浸出物): Не менш за 36 %, забяспечваючы насычанасць і «шчыльнасць» настою.
Алкалоіды: Кафеін (咖啡碱) — 2,5–3,5 % сухой масы. Тэабрамін і тэафілін — у следавых колькасцях.
Вітаміны: Вітамін C (аскарбінавая кіслата) — павышанае ўтрыманне, характэрнае для зялёных чаёў. Вітаміны групы B (B₁, B₂), вітамін E.
Мінералы: Калій, магній, фосфар, цынк, марганец. Мінеральны профіль вызначаецца гранітнай асновай гары Цяньчжу.
Эфірныя алеі: Дамінуе ліналаол (кветкава-архідэйная нота); прысутнічаюць гераніёл, нералідол, цыс-3-гексенол.
Асаблівасць: Высокае суадносіны амінакіслот да поліфенолаў (амінакіслотна-поліфенольны індэкс) вызначае мяккі, салодкі, «аксаміцісты» характар смаку, тыповы для лепшых горных зялёных чаёў.

8. Карысныя Ўласцівасці:

Антыаксідантная абарона: Кацехіны (EGCG) і флаваноіды нейтралізуюць свабодныя радыкалы, запавольваючы клетачнае старэнне і зніжаючы акісляльны стрэс.
Мягкае танізаванне і канцэнтрацыя: Кафеін у спалучэнні з высокім узроўнем L-тэаніну забяспечвае эфект «спакойнай бадзёрасці» — павышэнне ўвагі без нервовасці.
Падтрымка сардэчна-сасудзістай сістэмы: Кацехіны спрыяюць зніжэнню ўзроўню ЛПНП-халестэрыну, падтрыманню эластычнасці сасудаў і нармалізацыі артэрыяльнага ціску.
Дапамога страваванню: Поліфенолы стымулююць стрававальныя ферменты; умераная даўкасць актывуе сакрэцыю страўнікавага соку.
Кагнітыўная падтрымка: L-тэанін павышае актыўнасць альфа-хваляў мозгу, спрыяючы расслабленай уважлівасці і паляпшэнню рабочай памяці.
Антыбактэрыйнае дзеянне: Кацехіны падаўляюць рост шэрагу патагенных бактэрый у ротавай поласці, дапамагаючы падтрымліваць здароўе дзёсен і свежасць дыхання.
Гарачкапаніжальнае і дэтаксікацыйнае дзеянне (清热解毒): У традыцыйнай кітайскай медыцыне зялёны чай з горных раёнаў лічыцца эфектыўным сродкам для «астуджэння» арганізма.
Супрацьпаказанні: Людзям з падвышанай адчувальнасцю да кафеіну — абмежаваць прыём у другой палове дня. Не рэкамендуецца моцнае заварванне нашча. Цяжарным — умеранае спажыванне.

9. Заварванне:

Тэмпература вады: 80–85 °C. Для асабліва далікатных партый (一芽一叶初展) — 75–80 °C.
Колькасць чаю: 3 г на 150 мл (шклянка) або 3–4 г на 100–120 мл (гайвань).
Посуд: Шкляная шклянка (玻璃杯) — ідэальная для назірання за «танцам мячоў»: плоскія чаінкі павольна апускаюцца ў вадзе, раскрываючыся і дэманструючы ізумрудны колер і белы ворс. Фарфоравая гайвань (盖碗) — для кантраляванага шматпраліўнага заварвання.
Працэс:
1. Прагрэць посуд гарачай вадой, зліць.
2. Усыпаць чай у шклянку або гайвань.
3. Заліць вадой патрэбнай тэмпературы прыкладна на траціну аб’ёму, злёгку пакалыхаць для абуджэння водару (润茶, rùnchá), вычакаць 15–20 секунд.
4. Даліць ваду да 70–80 % аб’ёму мяккім струменем па сценцы.
5. Першы настой — 1,5–2 хвіліны (шклянка) або 30–45 секунд (гайвань).
6. Паўторныя заварванні: 3–5 праліваў. Кожны наступны — павялічваць на 10–15 секунд. Пры заварванні ў шклянцы — пакідаць траціну настою перад далівам.

10. Захоўванне:

Цяньчжу Цзянь Хаа, як высакагорны зялёны чай, найбольш свежы і водарны ў першыя 6–12 месяцаў пасля вытворчасці.
Захоўваць у герметычным непразрыстым посудзе — вакуумных фальгаваных пакетах або бляшаных банках.
Аптымальная тэмпература — 0–5 °C (халадзільнік) пры строгай герметызацыі, якая выключае кантакт з пабочнымі пахамі.
Абараняць ад прамога святла, вільгаці і перападаў тэмпературы.
Перад адкрыццём астуджанага пакета — даць яму нагрэцца да пакаёвай тэмпературы (15–20 хвілін).

11. Цана і Падробкі:

Цяньчжу Цзянь Хаа — чай з выражанай рэгіянальнай ідэнтычнасцю, але параўнальна невысокай агульнанацыянальнай вядомасцю, што робіць яго даступнейшым за знакамітых аньхойскіх «суседзяў» (Хуаншань Маа Фэнг, Тайпін Хоу Куй, Лю Ань Гуа Пянь). Цана вар’іруецца ў залежнасці ад грейда, сезону і вытворцы.

Як пазбегнуць падробак:
Купляць у правераных вытворцаў з горада Цяньшань або праз аўтарызаваныя кропкі продажу брэнда «Цяньчжу Цзянь Хаа».
Звяртаць увагу на форму: сапраўдны Цзянь Хаа — строга плоскі, прамы, завостраны, з багатым белым ворсам. Калі чаінкі скручаны, выгнуты або ворс адсутнічае — гэта не Цзянь Хаа.
Ацэньваць водар: сапраўдны чай валодае чыстым, устойлівым кветкава-архідэйным водарам. Рэзкі, «хімічны» або хутка знікаючы пах — прыкмета фальсіфікацыі.
Правяраць настой: павінен быць ярка-зялёным, празрыстым, з насычаным смакам і доўгім салодкім паслясмакам.
Асцерагацца празмерна нізкай цаны: пры ручным зборы адна пупышка — адзін ліст і складанай многаступеньчатай апрацоўцы сабекошт не можа быць сімвалічным.

12. Цікавыя Факты:

Цяньчжу Цзянь Хаа — адзін з нешматлікіх чаёў, чыя найноўшая гісторыя стварэння зафіксавана ў драбнюткіх дэталях: імёны ўсіх чатырох стваральнікаў, даты, маршрут — чацвёрка ехала да фермы на веласіпедах, — і нават словы прафесара Чэнь Чуаня на конкурсе ў Нанкіне: «Гэты чай — я асабіста кіраваў яго стварэннем».
На пошук ідэальнай назвы спатрэбіліся восем гадоў: «Цыфэн» → «Цынсюэ» → «Цяньчжу Цзянь Хаа». Кожны варыянт адлюстроўваў розныя аспекты — пік, снег, меч — пакуль не быў знойдзены канчатковы баланс формы (меч) і тэкстуры (ворс).
Гара Цяньчжу — адзінае месца ў свеце, дзе найбуйнейшае агаленне звышвысакабарычнай метамарфічнай зоны выходзіць на паверхню, што прынесла ёй статус Сусветнага геапарка ЮНЕСКА ў 2011 годзе. Геолагі называюць Цяньчжу «выкрывальнікам Зямлі» (地球的泄密者).
Ханьскі імператар У-дзі падняўся на Цяньчжу ў 106 г. да н.э. і правёў ахвярапрынашэнне, пасля чаго гара была абвешчана Паўднёвым Свяшчэнным пікам (南岳). Пазней, пры імператары Сюань-дзі, тытул быў пацверджаны. Толькі пасля гэтага «Паўднёвы Свяшчэнны пік» «перавандраваў» да гары Хэншань у Хунані.
Горад Цяньшань — радзіма правінцыі: скарочаная назва Аньхоя «Вань» (皖) паходзіць ад старажытнага царства Вань (皖国), сталіцай якога была менавіта сучасная тэрыторыя Цяньшаня. Тут жа — радзіма пекінскай оперы (заснавальнік — Чэн Чангэн, 程长庚), пісьменніка Чжан Хэньшуй (张恨水) і актрысы хуанмэйскага тэатра Хань Цзайфэнь (韩再芬).

13. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі Аньхоя:

Хуаншань Маа Фэнг (黄山毛峰, Huángshān Máo Fēng): Адзін з «Дзесяці знакамітых чаёў Кітая». Злёгку скручаная, не плоская форма; водар — больш кветкава-мядовы; цела — лёгкае і «паветранае». Цяньчжу Цзянь Хаа шчыльнейшы, «мечападобнейшы» па форме і з больш выражаным зваротным паслясмакам.
Тайпін Хоу Куй (太平猴魁, Tàipíng Hóu Kuí): Буйналіставы зялёны чай з плоскімі, доўгімі (да 7 см) лістамі. Архідэйны водар — агульны для абодвух чаёў, але Хоу Куй значна буйнейшы, з больш «раслінным» целам. Цзянь Хаа — больш кампактны і «вастрэйшы».
Лю Ань Гуа Пянь (六安瓜片, Liù’ān Guāpiàn): Унікальны зялёны чай з аднаго лісця, без пупышак. Зусім іншая форма (пласцінкі, падобныя на семкі гарбуза) і смакавы профіль (каштанавы, сухафруктовы). Цзянь Хаа — пупышкавы, мечападобны, з кветкавым акцэнтам.
Юэсі Цуй Лань (岳西翠兰, Yuèxī Cuìlán): Зялёны чай з суседняга павета Юэсі (таксама Дабешань). Больш выгнутая форма, водар з нотамі архідэі, але цела лягчэйшае. Абодва чаі — нараджэнне аднаго горнага хрыбта, але з рознымі характарамі.
Цяньхуа Гу Цзянь (天华谷尖, Tiānhuá Gǔ Jiān): Зялёны чай з павета Тайху (побач з Цяньшанем). Ігольчастая форма, але без выражанай плоскасці «мяча» і з менш багатым ворсам. Менш вядомы на нацыянальным узроўні.

У заключэнне:

Цяньчжу Цзянь Хаа — гэта чай-фенікс, які паўстаў з забыцця дзякуючы апантанасці чатырох энтузіястаў і мудрасці вялікага чаяведа. Яго плоскія, мечападобныя чаінкі, пакрытыя серабрыстым ворсам, — як маленькія клінкі, выкаваныя з горнага туману і ранішняга святла. За кожным глытком — архідэйная чысціня водару, аксаміцістая шчыльнасць смаку і доўгі, сагравальны паслясмак, які нагадвае, што на схілах старажытнага «Нябеснага слупа» жыве чай, які тысячу гадоў таму лічыўся адным з чатырох лепшых у Паднябеснай — і не страціў гэтага права.