Юньнань Люйча

Юньнань Люйча (云南绿茶, Yúnnán lǜchá), таксама вядомы пад скарочанай назвай Дзянь Люй (滇绿, Diān Lǜ), — шырокая катэгорыя зялёных чаёў, якія вырабляюцца ў правінцыі Юньнань (云南, Yúnnán) на паўднёвым захадзе Кітаю. Юньнань лічыцца радзімай чайнага дрэва Camellia sinensis, і менавіта тут сканцэнтравана найбольшая генетычная разнастайнасць чайных раслінаў на планеце. Нягледзячы на тое, што сусветную славу правінцыі прынеслі пуэр і чырвоны чай (滇红, Diān Hóng), юньнаньскія зялёныя чаі маюць уласны непаўторны характар — магутнае цела, нізкую гаркоту і глыбокую экстрактыўнасць, абумоўленыя буйналіставай сыравінай Camellia sinensis var. assamica. Гэта робіць Дзянь Люй чымсьці прынцыпова іншым, чым далікатныя зялёныя чаі даліны Янцзы: тут свежасць спалучаецца з першабытнай сілай юньнаньскага тэруару.

1. Класіфікацыя і Паходжанне:

• Тып: Зялёны чай (绿茶, lǜchá), неферментаваны. У залежнасці ад спосабу фіксацыі і сушкі падзяляецца на чатыры падтыпы: шайцын (晒青, shàiqīng — высушаны на сонцы), хунцын (烘青, hōngqīng — высушаны гарачым паветрам), чаацын (炒青, chǎoqīng — высушаны абсмажваннем) і чжэнцын (蒸青, zhēngqīng — фіксаваны парай).
• Катэгорыя: Катэгарыяльная / аглядная артыкул, якая ахоплівае ўсю разнастайнасць зялёных чаёў правінцыі Юньнань.
• Паходжанне: Кітай (中国, Zhōngguó), правінцыя Юньнань (云南省, Yúnnán Shěng). Асноўныя чайныя раёны: Ліньцан (临沧, Líncāng), Баошань (保山, Bǎoshān), Пуэр / Сымао (普洱/思茅, Pǔ’ěr/Sīmáo), Дэхун (德宏, Déhóng), Сішуанбаньна (西双版纳, Xīshuāngbǎnnà), Далі (大理, Dàlǐ), Куньмін (昆明, Kūnmíng), Чжаатун (昭通, Zhāotōng).
• Геаграфічныя каардынаты: Правінцыя Юньнань размяшчаецца паміж 21° і 29° пн. ш., 97° і 106° у. д. Чайныя плантацыі сканцэнтраваны пераважна на поўдзень ад 25° пн. ш.

2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:

• Гісторыя:

Юньнань — адзін з галоўных прэтэндэнтаў на званне прарадзімы чайнага дрэва. Дзікарослыя чайныя дрэвы ўзростам больш за тысячу гадоў (у тым ліку знакамітае дрэва-патрыярх у павеце Фэнцын, якое ацэньваецца ў 3200 гадоў) сведчаць пра тое, што чайная культура гэтага рэгіёну сыходзіць у глыбокую старажытнасць.

Раннія згадкі: яшчэ ў эпоху Тан (唐朝, Táng Cháo) чай з Юньнані быў вядомы, хаця пераважалі грубыя прасаваныя формы для абмену з тыбецкімі і іншымі качавымі народамі. Гісторык пачатку XVII стагоддзя Се Чжаачжэ (谢肇淛, Xiè Zhàozhè) у сваіх падарожных нататках адзначаў, што «чай Тайхуа» (太华茶, Tàihuá Chá) з наваколля Куньміна «па колеры і водару не саступае Сунло» (安徽松萝, Ānhuī Sōngluó) — знакамітаму аньхойскаму зялёнаму чаю, але тут жа крытыкаваў грубае скручванне і «травяністы смак» юньнаньскага зялёнага чаю. Гэтая заўвага дакладна характарызуе асноўную праблему ранняга Дзянь Люя — майстэрства апрацоўкі значна адставала ад якасці сыравіны.

Новы час: пасля заснавання КНР у 1949 годзе асноўны акцэнт у Юньнані быў зроблены на вытворчасць чырвонага чаю (滇红, Diān Hóng) для экспарту, і зялёны чай адышоў на другі план. Пераломным стаў 1986–1987 год, калі ў рамках агульнанацыянальнай кампаніі «чырвонае — у зялёнае» (红改绿, hóng gǎi lǜ) юньнаньскія прадпрыемствы пачалі масавы пераход да вытворчасці зялёнага чаю. Найважнейшым тэхналагічным прарывам стала вынаходніцтва «чжэнмэй ча» (蒸酶茶, zhēngméi chá) — чаю паравой фіксацыі з асаблівым ферментатыўным профілем, які вырашыў праблему празмернай гаркоты буйналіставай юньнаньскай сыравіны. Чжэнмэй ча імгненна стаў народным напоем правінцыі.

У 1990-х гадах юньнаньскі зялёны чай перажыў крызіс перавытворчасці, многія фабрыкі зачыніліся. Аднак выжылыя прадпрыемствы захавалі тэхналогіі, і ў XXI стагоддзі, на хвалі росту цікавасці да арганічных чаёў, Дзянь Люй атрымаў другое дыханне. Сёння юньнаньскія зялёныя чаі, вырабленыя з буйналіставай сыравіны паводле еўрапейскіх арганічных стандартаў, экспартуюцца па ўсім свеце.

• Назва:

«Юньнань» (云南, Yúnnán) — «на поўдзень ад аблокаў» (云 — «воблакі», 南 — «поўдзень»), паэтычная назва правінцыі. «Люйча» (绿茶, Lǜchá) — «зялёны чай». Скарочанае «Дзянь Люй» (滇绿, Diān Lǜ) утворана ад старажытнай назвы рэгіёну Дзянь (滇, Diān), якая ўзыходзіць да царства Дзянь (滇国, Diānguó) эпохі Ваюючых царстваў.

• Культурнае значэнне:

Чай у Юньнані — не проста напой, а стрыжань паўсядзённага жыцця шматлікіх народаў рэгіёну: дай (傣族, Dǎizú), хані (哈尼族, Hānízú), булан (布朗族, Bùlǎngzú), ва (佤族, Wǎzú) і дзясяткаў іншых. Многія з іх захавалі архаічныя спосабы ўжывання зялёнага чаю — ад смажанага чаю «каачжуча» (烤竹茶, kǎozhúchá) у бамбукавых трубках да «лэй ча» (擂茶, léichá), перацёртага з прыправамі ў каменнай ступе. Гэтыя практыкі — жывыя сведкі эпохі, калі чай яшчэ не стаў рафінаваным напоем чыноўнікаў і манахаў.

3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:

• Гатунак / Культывар: Юньнань — адзіная правінцыя Кітаю, дзе ў прамысловых маштабах выкарыстоўваецца і буйналіставая (Camellia sinensis var. assamica), і дробналіставая (C. sinensis var. sinensis) разнавіднасці чайнага дрэва. Для вытворчасці Дзянь Люй прымяняюцца:
  • Юньнаньскі буйналіставы гатунак (云南大叶种, Yúnnán Dàyèzhǒng): Асноўны прамысловы матэрыял — той самы, што выкарыстоўваецца для пуэру і Дзянь Хуна. Дае магутны, экстрактыўны, «цялесны» зялёны чай з лёгкай гарчынкай.
  • Селекцыйныя гатункі: Юнькан 10 (云抗10号, Yúnkàng 10 Hào), Юнькан 47 (云抗47号, Yúnkàng 47 Hào — першы высокаараматны культывар, што прынёс кветкавую ноту ў палітру Дзянь Люя), Юньча 1 (云茶1号, Yúnchá 1 Hào), Фасян 2 і 3 (佛香2号/3号, Fóxiāng 2/3 Hào — гібрыд юньнаньскага буйналіставага і Фудзін Дабайча).
  • Дробналіставыя мясцовыя гатункі: Выкарыстоўваюцца для гістарычных імянных чаёў — Куньмінскага «Шылі Сян» (十里香, Shílǐ Xiāng), Ілянскага Баахун (宝洪, Bǎohóng) і інш.
• Збор: Вясновы — сакавік–май (вышэйшыя гатункі); летне-асенні — чэрвень–кастрычнік (масавыя гатункі). Дзякуючы цёпламу клімату магчыма да 25–26 збораў у год.
• Стандарт збору: Пупышка з адным-двума верхнімі лістамі для імянных чаёў; дапушчаецца больш спелая сыравіна для масавых гатункаў шайцын і хунцын.
• Патрабаванні да сыравіны: Маладое, аднароднае, без механічных пашкоджанняў. Для некаторых чаёў (бамбукавы чай, чай са старажытных дрэваў) дапушчаецца буйналіставая сыравіна з выяўленым «дзікім» характарам.

4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:

• Клімат і рэльеф: Юньнань — горная правінцыя з вялікай разнастайнасцю ландшафтаў: ад трапічных нізінаў Сішуанбаньны (каля 500 м) да прахалодных высакагор’яў Далі і Ліньцана (1500–2200 м). Клімат — пераважна субтрапічны мусонны з выразным падзелам на сезон дажджоў (май–кастрычнік) і сухі сезон (лістапад–красавік). Сярэднегадавая тэмпература — 12–23 °C у залежнасці ад вышыні. Сутачныя перапады тэмператур значныя (да 15 °C), што спрыяе назапашванню араматычных рэчываў і амінакіслот.
• Вышыня вырошчвання: Ад 500 да 2200 м над узроўнем мора. Чай, вырашчаны вышэй за 1200 м, як правіла, мае больш тонкі водар і выяўленую салодкасць.
• Глебы: Разнастайныя — чырваназёмы (红壤, hóng rǎng), жаўтазёмы (黄壤, huáng rǎng), латэрыты. Багатыя арганічным рэчывам і мінераламі, асабліва ў зонах старых трапічных лясоў.
• Асаблівасці вырошчвання: У Юньнані сканцэнтравана найбольшая ў свеце колькасць старажытных чайных дрэваў узростам сотні і тысячы гадоў. Многія плантацыі размешчаны ў экасістэмах змешанага лесу, дзе чайныя дрэвы растуць побач з камфорнымі дрэвамі, бамбукам і папараццю — натуральным асяроддзем, якое забяспечвае біялагічны кантроль шкоднікаў.

5. Тэхналогія Вытворчасці:

Тэхналогія Дзянь Люй вар’іруецца ў залежнасці ад падтыпу, але агульная схема ўключае наступныя этапы:

1. Збор (采摘, cǎizhāi): Ручны або механізаваны збор.
2. Падвяльванне (摊凉, tānliáng): Лісце раскладваюць тонкім слоем на адкрытым паветры або ў памяшканні для лёгкай страты вільгаці і падрыхтоўкі да фіксацыі.
3. «Забойства зеляніны» (杀青, shāqīng): Ключавое адрозненне паміж падтыпамі:
   • Чаацын (炒青, chǎoqīng): Абсмажванне ў воку або барабане пры 210–240 °C. Дае выяўлены каштанавы водар.
   • Хунцын (烘青, hōngqīng): Прагрэў гарачым паветрам. Больш мяккі, кветкавы профіль; часта выкарыстоўваецца як аснова для язмінавага чаю.
   • Чжэнцын (蒸青, zhēngqīng): Паравая фіксацыя — метад, адноўлены ў 1942 годзе Тан Жэньлянам (汤仁良, Tāng Rénliáng) на Шуньнінскай эксперыментальнай чайнай фабрыцы (顺宁实验茶厂, Shùnníng Shíyàn Cháchǎng). Пазбаўляе ад празмернай гаркоты буйналіставай сыравіны, захоўваючы свежасць і яркі зялёны колер.
   • Шайцын (晒青, shàiqīng): Фіксацыя ў воку пры больш нізкай тэмпературы (ніжэй за 180 °C), затым сушка на сонцы. Строга кажучы, шайцын — гэта юньнаньскі шайцын маача (晒青毛茶), які адначасова з’яўляецца сыравінай для вытворчасці пуэру. Як самастойны зялёны чай ён адрозніваецца характэрным «сонечным» прысмакам (太阳味, tàiyáng wèi) і здольнасцю да працяглай вытрымкі.
4. Скручванне (揉捻, róuniǎn): Ручное або машыннае скручванне паводле прынцыпу «лёгкае-сярэдняе-лёгкае». Для буйналіставай сыравіны ступень скручанасці — 70–75%.
5. Сушка (干燥, gānzào): Прагрэў пры 90–130 °C (для хунцын і чаацын) або сонечная сушка (для шайцын). Фінальная вільготнасць — менш за 7%.
6. Сартаванне (分级, fēnjí): Падзел па фракцыях.

6. Арганалептычныя Характарыстыкі:

Арганалептыка Юньнань Люйча вар’іруецца надзвычай шырока, аднак можна вылучыць агульныя рысы:

• Вонкавы выгляд сухога ліста: Ад тонкіх скручаных «спіраляў» і «іголак» да буйных, плоскіх «язычкоў» і пульхных парасткаў з багатым серабрыстым ворсам. Колер — ад светла-зялёнага (хунцын) да цёмна-зялёнага з алейным адлівам (чаацын). Характэрная рыса буйналіставых гатункаў — магутныя, «мясістыя» парасткі, значна больш буйныя, чым у зялёных чаёў даліны Янцзы.
• Водар сухога ліста: Свежы, з шырокай палітрай: каштанавыя і бабовыя ноты (чаацын), кветкавыя (хунцын, асабліва з культывару Юнькан 47), травяніста-зялёныя з дымным падтонам (шайцын).
• Водар настою: Яркі, аб’ёмны, з перавагай каштана і смажанага арэха ў абсмажвальных гатункаў; чысты і кветкавы ў хунцын; з нотай свежаскошанай травы і «сонечнага цяпла» ў шайцын.
• Смак: Галоўнае адрозненне ад традыцыйных зялёных чаёў — значна больш шчыльнае цела і выяўленая экстрактыўнасць. Буйналіставыя гатункі даюць магутны, «цялесны» настой з лёгкай гарчынкай, якая хутка пераходзіць у салодкі хуйгань. Дробналіставыя чаі далікатнейшыя і танчэйшыя, бліжэй да класічнага зялёнага профілю. Устойлівасць да шматразовага заварвання — вышэйшая за сярэднюю.
• Колер настою: Ад светла-зялёнага да жоўта-зялёнага (хунцын, чаацын); зеленавата-жоўты, часам злёгку каламутнаваты (шайцын свежага ўраджаю — з узростам яснее).
• Чайнае дно (завараны ліст): Суцэльныя, пругкія, буйныя лісты і пупышкі — значна большыя, чым у чжэцзянскіх ці аньхойскіх зялёных чаёў. Колер — ад свежазялёнага да аліўкавага.

7. Хімічны Склад:

• Паліфенолы (катэхіны): 28–32% у буйналіставых гатункаў — адно з самых высокіх значэнняў сярод зялёных чаёў свету. Асноўныя кампаненты — EGCG, ECG, EGC. Высокае ўтрыманне паліфенолаў тлумачыць выяўленую структуру смаку і антыаксідантны патэнцыял. У дробналіставых гатункаў — 20–25%.
• Амінакіслоты: 2,5–4,0% у залежнасці ад гатунку і вышыні вырошчвання. L-тэанін дамінуе, забяспечваючы баланс паміж гарчынкай паліфенолаў і салодкасцю.
• Алкалоіды: Кафеін — 3,0–3,6%. Тэабрамін і тэафілін — у следавых колькасцях.
• Водны экстракт (水浸出物): 45–47% — вельмі высокі паказнік, які тлумачыць гушчыню і «цялеснасць» настою.
• Вітаміны: C (у свежай сыравіне), групы B, E.
• Мінералы: Калій, магній, фтор, цынк, марганец.
• Эфірныя алеі: Разнастайныя і залежаць ад культывару і метаду фіксацыі. Культывар Юнькан 47 утрымлівае павышаную колькасць ліналаолу і гераніолу, што забяспечваюць кветкавы водар.

8. Карысныя Ўласцівасці:

• Антыаксідантная абарона: Высокае ўтрыманне катэхінаў (да 32%) робіць Дзянь Люй адным з найбольш багатых антыаксідантамі зялёных чаёў.
• Танізавальны і асвяжальны эфект: Кафеін (3,0–3,6%) у спалучэнні з L-тэанінам забяспечвае ўстойлівую бадзёрасць; у спякоту Дзянь Люй цудоўна спатольвае смагу і здымае перагрэў — традыцыйны летні напой юньнаньцаў.
• Падтрымка стрававання: Паліфенолы і амінакіслоты стымулююць перыстальтыку, палягчаюць пераварванне тлустай ежы.
• Сардэчна-сасудзістая сістэма: Катэхіны і амінакіслоты спрыяюць зніжэнню ўзроўню трыгліцерыдаў і ЛПНП-халестэрыну; патэнцыйная прафілактыка атэрасклерозу.
• Метабалічная падтрымка: EGCG інгібіруе абсорбцыю тлушчаў і глюкозы, садзейнічаючы кантролю масы цела і ўзроўню цукру.
• Імунітэт: Паліфенольныя вытворныя і вітамін C павышаюць агульную супраціўляльнасць арганізма; прафілактыка сезонных рэспіраторных інфекцый.
• Кагнітыўныя функцыі: L-тэанін паляпшае канцэнтрацыю і эмацыйную раўнавагу, змякчаючы ўзбуджальнае дзеянне кафеіну.

9. Заварванне:

• Тэмпература вады: 80–90 °C для буйналіставых чаацын і хунцын; 75–80 °C для далікатных дробналіставых гатункаў; 85–90 °C для шайцын (больш грубая сыравіна лепш раскрываецца пры крыху больш высокай тэмпературы).
• Колькасць чаю: 3–5 г на 150–200 мл (еўрапейскі спосаб); 5–7 г на 100–120 мл (метад гунфу).
• Посуд: Гайвань (盖碗, gàiwǎn) — універсальны варыянт; шкляны чайнік ці келіх — для назірання за раскрыццём буйных парасткаў; для шайцын дапушчальны нават гліняны чайнік (грубаватая сыравіна не так адчувальная да паглынання водару).
• Працэс:
  1. Прагрэйце посуд кіпенем.
  2. Засыпце чай.
  3. Для шайцын — хуткае прамыванне (2–3 секунды); для далікатных хунцын і чаацын з дробналіставай сыравіны прамыванне не патрабуецца.
  4. Першы праліў — 15–30 секунд (гунфу) або 1–2 хвіліны (шклянка).
  5. Наступныя пралівы — з павелічэннем на 5–15 секунд.
  6. Буйналіставыя чаі вытрымліваюць 5–8 праліваў; дробналіставыя — 3–5.

10. Захоўванне:

• Для хунцын і чаацын: герметычная непразрыстая ўпакоўка, халадзільнік (0–5 °C). Тэрмін захоўвання — да 18 месяцаў; пасля адкрыцця — 2–3 месяцы.
• Для шайцын (晒青): дапушчае захоўванне пры пакаёвай тэмпературы ў сухім, ветраным месцы. Шайцын — адзіны з падтыпаў юньнаньскага зялёнага чаю, здольны да павольнага «выспявання» ў часе, падобна да шэн пуэру: з гадамі яго гаркота змякчаецца, а профіль набывае мядова-драўняныя абертоны. Тым не менш, для атрымання класічнага «свежага» зялёнага характару рэкамендуецца спажыць на працягу года.
• Агульныя ворагі чаю: вільгаць, святло, высокая тэмпература, пабочныя пахі.

11. Кошт і Падробкі:

• Цэнавая катэгорыя: У цэлым Дзянь Люй — адзін з самых даступных зялёных чаёў Кітаю. Масавыя гатункі хунцын і чаацын — 50–150 юаняў за цзінь. Імянныя чаі (Баахун Ча, Наньна Байхаа, Масян Юньчжэнь) — 200–500 юаняў. Рэдкія чаі са старажытных дрэваў (古树滇绿, gǔshù Diān Lǜ) могуць дасягаць 1000–3000 юаняў і больш за цзінь, асабліва ад імянных гор накшталт Цзінмай (景迈, Jǐngmài) ці Баньчжан (班章, Bānzhāng).
• Фактары кошту: Тып сыравіны (буйналіставая vs. дробналіставая), узрост дрэваў, вышыня вырошчвання, метад апрацоўкі, арганічная сертыфікацыя.
• Як пазбегнуць падробак:
  • Галоўная рызыка — падмена свежага Дзянь Люя леташняй сыравінай ці выдача шайцын маача за «імянны зялёны чай». Правярайце дату вытворчасці.
  • Для шайцын: не блытайце з прасаваным шэн пуэрам — рассыпны шайцын — гэта зялёны чай, прасаваны шайцын з вытрымкай — катэгорыя пуэру.
  • Ацаніце водар: свежы Дзянь Люй павінен мець чысты каштанавы ці кветкавы водар без прэласці і «старасці».
  • Буйналіставая сыравіна сапраўднага Дзянь Люя вылучаецца мясістымі, пругкімі парасткамі — дробны пыл і ламаныя фрагменты сведчаць пра нізкую якасць.

12. Цікавыя Факты:

• Правінцыя Юньнань лічыцца генетычнай радзімай чайнага дрэва Camellia sinensis: тут выяўлены 31 від і 2 разнавіднасці роду Camellia секцыі Thea, сканцэнтравана найбольшая ў свеце колькасць старажытных культываваных і дзікарослых чайных дрэваў.
• Да сярэдзіны XX стагоддзя юньнаньскія зялёныя чаі апрацоўваліся пераважна метадам шайцын (сонечная сушка), і фактычна ўвесь рассыпны юньнаньскі чай быў «晒青毛茶» — той самай сыравінай, з якой потым прасавалі пуэр. Мяжа паміж «зялёным чаем» і «сыравінай для пуэру» ў Юньнані гістарычна размытая.
• Юньнаньскі хунцын (烘青) дзесяцігоддзямі служыў асновай для вытворчасці язмінавага чаю па ўсім Кітаі: яго буйналіставая «падкладка» выдатна ўбірала кветкавы водар. Значная частка язмінавага чаю, што прадаваўся на паўночным захадзе Кітаю, была зробленая менавіта на юньнаньскай сыравіне.
• Легендарны «Дзесяць лі водару» (十里香, Shílǐ Xiāng) — гістарычны зялёны чай з наваколля Куньміна, які існаваў з эпохі Тан — да пачатку XXI стагоддзя амаль знік: ад зыходнай папуляцыі чайных дрэваў заставаўся толькі адзін асобнік. Дзякуючы намаганням селекцыянераў культывар быў адноўлены і вернуты ў вытворчасць.
• У 1942 годзе чайны тэхнолаг Тан Жэньлян (汤仁良, Tāng Rénliáng) на фабрыцы ў Шуньніне (цяпер Фэнцын) пачаў эксперыменты з паравой фіксацыяй юньнаньскай буйналіставай сыравіны — так нарадзілася тэхналогія «чжэнцын», якая стала прарывам у вырашэнні праблемы гаркоты Дзянь Люя.

13. Разнавіднасці Юньнань Люйча:

• Дзянь Люй / Юньнань Люйча (滇绿, Diān Lǜ): Агульная, «родавая» назва для ўсіх юньнаньскіх зялёных чаёў, часцей за ўсё абазначае масавыя хунцын ці чаацын гатункі з буйналіставай сыравіны. Характар — насычаны, «цялесны», з каштанавым водарам і лёгкай гарчынкай.
• Ілян Баахун Ча (宜良宝洪茶, Yíliáng Bǎohóng Chá): Гістарычны зялёны чай з павета Ілян блізу Куньміна, таксама вядомы як «Шылі Сян» — «Водар на дзесяць лі». Дробналіставы чаацын з выключна высокім, устойлівым кветкавым водарам. Вырабляецца з мясцовага дробналіставага культывару.
• Наньна Байхаа (南糯白毫, Nánnuò Báiháo): «Белы ворс Наньна» — высакагорны зялёны чай са знакамітага чайнага раёну Наньнашань (南糯山) у Сішуанбаньне. Багаты серабрысты ворс, далікатны салодкі смак, буйныя пупышкі. Хунцын-чаацын камбінаваны тып.
• Юньхай Байхаа (云海白毫, Yúnhǎi Báiháo): «Белы ворс мора аблокаў» — высакагорны зялёны чай з раёну Цзінмай ці Сымаа з багатымі тыпсамі і далікатным саладкава-кветкавым профілем.
• Масян Юньчжэнь (墨江云针, Mòjiāng Yúnzhēn): «Воблачныя іголкі з Масяна» — зялёны чай з хані-ійскага аўтаномнага павета Масян у Пуэрскай акрузе. Першапачаткова вырабляўся па тэхналогіі чжэнцын (паравая фіксацыя), з 1958 года — чаацын. Тонкія, прамыя «іголкі» з высокім водарам.
• Далі Цаншань Сюэ Люй (大理苍山雪绿, Dàlǐ Cāngshān Xuělǜ): «Снежная зеляніна гары Цаншань» — зялёны чай з горнага масіву Цаншань (3–4 тыс. м), побач з горадам Далі. Далікатны, з чыстым высакагорным водарам.
• Ганьтун Ча (感通茶, Gǎntōng Chá): Гістарычны чай з манастыра Ганьтун Сы (感通寺) ля падножжа Цаншань. Адзін з «трох вялікіх гістарычных чаёў Юньнані» нароўні з пуэрам і Тайхуа Ча. У запісах цынскага літаратара Юй Хуая (余怀, Yú Huái) — «салодкі, духмяны, далікатна-белы — найлепшы з чаёў Юньнані».
• Чжэнмэй Ча (蒸酶茶, Zhēngméi Chá): Унікальны юньнаньскі зялёны чай паравой фіксацыі з асаблівым ферментатыўным профілем, вынайдзены ў 1986–1987 гадах. Вырашае праблему гаркоты буйналіставай сыравіны, захоўваючы свежасць. У 1990-х гадах быў самым папулярным побытавым чаем правінцыі.
• Чжаатун Цуйхуа Ча (昭通翠华茶, Zhāotōng Cuìhuá Chá): Зялёны чай з горнага раёну Цуйхуа на поўначы Юньнані, блізу мяжы з Сычуанню. Дробналіставы, з чыстым свежым водарам.
• Чжутун Сян Ча (竹筒香茶, Zhútǒng Xiāngchá): «Духмяны чай у бамбукавай трубцы» — не асобны гатунак, а ўнікальны спосаб апрацоўкі, які практыкуюць народы дай і хані: падвяленую чайную сыравіну набіваюць у свежыя бамбукавыя трубкі і праграваюць над вуголлем. Чай набывае характэрны водар смажанага бамбуку.

У заключэнне:

Юньнань Люйча — гэта не адзін чай, а цэлы сусвет, які прасціраецца ад далікатных «воблачных іголак» Масяна да магутных, амаль першабытных шайцынаў з буйналіставых старажытных дрэваў Сішуанбаньны. Калі зялёныя чаі даліны Янцзы — гэта акварэль, тонкая і празрыстая, то Дзянь Люй — гэта алей: густы, насычаны, з глыбокай тэкстурай. Менавіта ў гэтым кантрасце заключаецца яго каштоўнасць. Юньнаньскі зялёны чай запрашае тых, хто ўжо асвоіў Лунцзін і Бі Ло Чунь, зазірнуць «за заслону аблокаў» і адкрыць там іншы зялёны чай — архаічны, шчодры і ні на што не падобны.